:: زروان: پژوهشگاه هنر و معماری ::

یکشنبه ۳۱ خرداد ۱۳۸۳

برندگان جایزه معماری RIBA در سال 2004

انستیتوی سلطنتی معماران بریتانیا (RIBA)، طی مراسمی در 18 ژوئن، اسامی 63 ساختمان برگزیده از سراسر انگلستان و اروپا را جهت دریافت جوایز RIBA در سال 2004 اعلام نمود. جوایز RIBA که همهساله با همکاری و پشتیبانی The Architects’ Journal برگزار میگردد، به ساختمانهای برخوردار از استانداردهای پیشرفته معماری که در ارتقاء کیفیت محیط محلیشان سهیم و مؤثر بودهاند، تعلق میگیرد.

پروژههایی از فاستر و همکاران، فرانک گری و استودیوی دانیل لیبسکیند از جمله برندگان جایزه سال 2004 هستند. پروژههای انتخابشده برای جایزه امسال، ضمن برخورداری از کیفیت بالا و برتریهای فوقالعاده در طراحی، از نظر مقیاس و کاربرد طیف متنوعی را در بر میگیرند: از 30 St Mary Axe در لندن تا یک ماز فولادی در پارک جنگلی Kielder در Northumberland، از مطب دندانپزشک در Chelmsford تا یک خانه پوشیدهشده از لاستیک سیاه بر روی توفال در Kent.

همچنین امسال با همکاری The Architectural Review، بخش جدیدی با عنوان جایزه جهانی RIBA (RIBA Worldwide Award)، به منظور شناسایی پروژههای مهم بینالمللی که در خارج از انگلستان و اروپا اجرا شدهاند، در نظر گرفته شده است. در بخش جایزه جهانی RIBA شش پروژه انتخاب گردید که پروژههایی از زاها حدید (Zaha Hadid Architects)، ریچارد راجرز (Richard Rogers Partnership) و گروه معماران آلسوپ (Alsop Architects) در میان آنها به چشم میخورد.

9 پروژه از 63 پروژه منتخب جایزه امسال RIBA در ادامه معرفی شده است. برای آگاهی از مشخصات تمامی پروژههای منتخب میتوانید به سایت رسمی جایزه RIBA مراجعه نمایید.

Maggie's Cancer Caring Respite Centre, Dundee by Frank Gehry with James F Stephen

• مرکز مراقبت از بیماران سرطانی Maggie، Dundee: فرانک گری و James F Stephen

Graduate Centre, London Metropolitan University by Studio Daniel Libeskind

• مرکز فارغالتحصیلان، دانشگاه متروپولیتن لندن : استودیوی دانیل لیبسکیند

• مرکز دوران نخستین Hoyle، Bury : DSDHA

Berners Pool, Grange over Sands, by Hodder Associates

• استخر Berners، Grange over Sands : Hodder Associates

Advance Dental Clinic, Chelmsford by Richard Mitzman Architects

• کلینیک دندانپزشکی پیشرفته، Chelmsford : Richard Mitzman Architects

Vista, Dungeness by Simon Conder Associates

• دورنما، Dungeness : Simon Conder Associates

30 St Mary Axe, London by Foster and Partners

•30 St Mary Axe ، لندن : فاستر و همکاران

The Lois & Richard Rosenthal Center for Contemporary Art, Cincinnati, United States by Zaha Hadid Architects

• مرکز هنر معاصر Rosenthal، سینسیاتی، ایالات متحده : زاها حدید

Ontario College of Art & Design, Toronto, Canada by Alsop Architects with Rywa

• کالج هنر و طراحی Ontario، تورنتو، کانادا : Alsop Architects with Rywa

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

جمعه ٢٩ خرداد ۱۳۸۳

اصول جدید پژوهش معماری2

نگرشی به پژوهش معماری از دهه 60 به اینسو

شماری از شخصیتهای منتقد معماری در نیمه دوم قرن بیستم که در واکنش به بحران نظری مدرنیسم، آثار و پژوهشهای مختلفی مطرح و ارائه نمودند، عبارتند از:

• کریستین نوربرگ شولتز (Christian Norberg-Schulz) در مهمترین کتابش با عنوان معماری، فضا، هستی (Architecture, Space, Existence) که آن را بر مبنای روانشناسی فضا، تاریخ مفاهیم فضا در فرهنگ اروپایی و تاریخ اروپایی معماری به رشته تحریر درآورد، نکات قابل تأمل و بسیار مهمی را مطرح نمود.

• رابرت ونتوری (Robert Venturi) در کتاب خود با عنوان تضاد و پیچیدگی (Complexity and Diversity)، به واکنش در برابر کارکردگرایی (Functionalism) و خردگرایی (Rationalism) مدرنیستی (با بکارگیری اصطلاحات جالب تضاد و پیچیدگی)، پرداخت که این اثر بعدها در شکلگیری نهضتهای نوین معماری از جمله دیکانستراکتیویسم تأثیر بسزایی داشته است.

• چارلز جنکس نظریههایی در خصوص پستمدرنیسم، بر مبنای معناشناسی (Semantics)، ارائه داد که آمیزهای از نقلقولهای تاریخی میباشند. نظریات او در خصوص طراحی نما، مسائلی سطحی همچون رعایت تقارن و استفاده از فرم مثلث و ... را مورد توجه قرار داده است.

• مورخین هنر بر اساس نوعی بنیادگرایی (Fundamentalism) و برگشت به ویتروویانیسم (Vitruvianism)، مطالب نامتجانسی را به عنوان تئوری معماری مطرح نمودند و در کل مفهومی غیرعلمی از تئوری ارائه دادند. از جمله این آثار میتوان به تاریخ تئوری معماری نوشته کرافت (Kruft) و ژرمن (Germann) اشاره نمود.

• آموس راپاپورت (Amos Rapoport) در کتاب خویش با عنوان فرم ساختهشده و فرهنگ (Built Form and Culture)، با طرح مباحث خاصی در زمینه انسانشناسی، افقهای جدیدی را در نظریه معماری گشود: چشماندازهایی به نژادشناسی (Ethnology) و انسانشناسی معماری (Anthropology of Architecture).

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

سه‌شنبه ٢٦ خرداد ۱۳۸۳

اصول جدید پژوهش معماری1

نگرشی به پژوهش معماری از دهه 60 به اینسو

در طول سه دهه بعد از پایان جنگ جهانی دوم، رویدادهای مهمی جهان معماران و فرهنگ معماری را تحت تأثیر قرار دادهاند. فضای فرهنگ و ادبیات معماری نیمه دوم قرن بیستم که بهره جستن از نقد و سنجشهای پیشینیان را آغاز کرده بود، به تدریج شاهد به میدان آمدن شخصیتهایی شد که زندگی حرفهای خود را به نقد اختصاص دادند. این پدیده که نو و مورد توجه بسیار معماران بود، هر روز بیشتر به فضای درونی مدارس معماری راه یافت و استادان و نظریهپردازان آکادمیک را به خود جذب کرد و به کمک وسایل ارتباط جمعی که هر روز فزونی و نفوذ بیشتری مییافتند، اندیشههای معمارانه و چگونگیهای اندیشیدن به معماری را دگرگون کرد.

در اواخر دهه 60 میلادی رویدادهای مختلفی منجر به فروریختن چیزهایی گشت که عموماً، بدون هیچ پرسشی، پیشتر مورد پذیرش قرار گرفته بودند: نظریهها و برنامههای مدرنیسم در معماری و شهرسازی. این رویدادهای مهم عبارت بودند از:

• زوال شهرهای آمریکایی (جین جاکوبس Jane Jacobs: مرگ و حیات شهرهای آمریکاییDeath and Life of American Cities)

• عدم موفقیت بازسازی پس از جنگ شهرهای آلمانی بر مبنای اصول مدرنیسم (الکساندر میشرلیخ Alexander Mitscherlich : شرایط نامطلوب زندگی شهر مدرن the Inhospitality of the Modern City)

• انفجار و تخریب یک ناحیه مسکونی دهطبقه و با قدمت 20 سال (پروتایگو Pruitt-Igoe) در سنتلوئیس آمریکا که مشکلات زیادی برای ساکنین ایجاد کرده بود (چارلز جنکس پایان مدرنیسم و آغاز پستمدرنیسم در معماری و شهرسازی را مقارن با این واقعه میداند)

با توجه به رویدادهای یادشده، بسیاری از معماران و طراحان شهری مجرب، از اواخر دهه 60، به صحبت درباره بحران نظری مدرنیسم پرداختند که همین امر لزوم پژوهش در مبانی معماری و شهرسازی را آشکار ساخت، زیرا در طول دوران شکلگیری و اوجگیری نهضت معماری مدرن به ندرت میتوان به نوشتارهایی برخوردار از نگرشی علمی به موضوع معماری دست یافت.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

شنبه ٢۳ خرداد ۱۳۸۳

معرفی پروژه معماری

La Rioja, Bodegas Ysios

Álava , Laguardia، اسپانیا

کارفرما: گروه Bodegas and Bebidas

آرشیتکت: سانتیاگو کالاتراوا (Santiago Calatrava)

مساحت کل سایت: 72000 مترمربع

مساحت فضاهای شهری (شامل دو استخر): 15384 مترمربع

زیربنا: 8000 مترمربع

ساختمان را میتوان به عنوان یک عنصر کاملاً ترکیب شده با لندسکیپ اطراف و در عین حال به عنوان یک مجسمه مستقل که در یک محل خاص قرار گرفته است، تصور و ادراک نمود.

گروه Bodegas and Bebidas خواستار طراحی ساختمانی بود که به عنوان نشانهای برای شراب معتبر جدید آن، la Rioja Alavesa ، عمل نماید و در عین حال با برنامه جامع و دقیق فضاهای مورد نیاز برای درست کردن، انبار نمودن و فروختن شراب هماهنگی و سازگاری داشته باشد.

سایت ناهموار میباشد و اختلاف تراز اندازهگیری شده آن از بلندترین سطوح در شمال تا پستترین آنها در جنوب، به ده متر میرسد. حدود نیمی از سایت از تاکستانها پوشیده شده است.

کالاتراوا در طراحی این ساختمان، استراتژی حجم‎بخشی به سطوح سقف و دیوارها ـ مرزهای فیزیکی میان لندسکیپ بیرون ساختمان و شرابسازی درون آن ـ را اتخاذ نموده است، بگونهای که از طریق حرکت ایستای دیوارها پیوستگی میان دو فضا برقرار میشود. دو دیوار بتنی باربر به طول 196 متر که به فاصله 26 متر از هم قرار گرفتهاند، یک شکل سینوسی، هم در پلان و هم در نما، ایجاد میکنند.

نمای جنوبی از تختههای باریک درخت سرو که بطور افقی نصب شدهاند و همچون ردیفی از بشکه‎های شراب در استخرها منعکس میشوند، پوشیده شده است.

استخرها با سرامیک‎های شکسته سفید فرش شدهاند و پل گرانیتی ساختهشده بر روی استخرها، دسترسی به تاکستانها را تأمین میکند.

کاربرد چارچوب آلومینیومی در سقف با چوب گرم بکار رفته در نما، از نظر مصالح، ایجاد کنتراست میکند و جلوه نور خورشید با ایجاد یک تأثیر حرکتی در تضاد با پسزمینه آرام تاکستان، باعث تأکید بر حجم سقف میگردد.

نمای شمالی، از پانلهای بتنی پیشساخته دارای چند بازشوی کمعرض تشکیل یافته و نماهای شرقی و غربی از صفحات آلومینیومی آرایهدار (متشکل از خطوط ممتد) پوشیده شده است.

سقف، که از یک سری تیرهای چوبی چندلایه ساخته شده و بوسیله رخبام سینوسی زیگزاگی دیوارهای جانبی تقویت میشود، به عنوان عامل پیوستگی نماها عمل میکند. حاصل طرح یک موج سطحی باقاعده است که در امتداد محور طولی گسترش مییابد و سطوح محدب و مقعر را با هم ترکیب میکند.

پلان ساختمان جهت سازگاری با برنامه خطی فرایند شرابسازی، به شکل یک مربع مستطیل ساده، در امتداد محور شرقی ـ غربی، طراحی شده است. دو ورودی در نماهای جانبی این حالت طولی را تشدید میکنند.

در مرکز ساختمان، سقف محل بازدیدکنندگان بصورت یک حجم پیوسته جلو آمده و بالکنی مشرف به محل شرابسازی و تاکستانها تشکیل داده است.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

پنجشنبه ٢۱ خرداد ۱۳۸۳

معماری و پدیدهشناسی ـ 6

با اینکه پدیدهشناسی باب تازهای را در قرن بیستم برای چگونه مواجهشدن با مقوله‌های زندگی و راه و رسم جدیدی را برای کاوش در زمینه تمامی رویدادهایی که به حیات معطوف میشوند، به جهانیان ارائه نمود، اما به دلیل پردامنه بودن نوشتارهای هوسرل و انتشار بخش کمی از آنها تا به امروز و نیز به دلیل رفتار ناهنجار برخی از شاگردان او همچون هایدگر که او را تاریخی و واگذاشته برشمردهاند و همچنین به دلیل نو بودن و پرشاخ و برگ بودن، ظاهراً جایگاهی را که شایستهاش بوده، به دست نیاورده است. با این وجود اگر بخواهیم به معماری به عنوان یک آفرینش بنگریم و نه به مثابه مقولهای صرفاً نظری، تمامی آنچه تحت عنوان پدیدهشناسی در نیمه نخست قرن بیستم زاده شد و در طول دو دهه پایانی آن شکل کامل خود را به معرض نمایش گذاشت، حاوی نکات و نتایج ارزشمندی برای معماری است، دانشی که نه میخواهد به تأخرهای اندیشهای خود ادامه دهد و نه میتواند از راه یافتن مفهومهایی نو ـ که در هرحال زادگاه فلسفی نو دارند و برخاسته از نهضتها و تلاشهایی نوپرداز بیرون از معماری میباشند ـ جلوگیری کند.

پدیدهشناسان که از آغاز کارشان به همت هوسرل تا رونق گرفتن و شکوفایی عظیم‌شان در نیمه اول قرن بیستم، پدیدهای در طول تاریخ نظریهسازی و فلسفه بشریت به شمار میآیند، به تدریج به محافل معماران راه یافتند و معماران برخوردار از اندیشه‌هایی بیدارتر، برخی از نظریهها و شیوههای پژوهش و سنجش عنوانشده از سوی پدیدهشناسان را که در یادداشتهای پیشین به برخی از آنها اشاره گردید، به فضای فکری خود آوردند، یافتههایی که برانگیزاننده بودند و طالب بینشهایی نو، هم شیفتگی میآفریدند و هم ابهام به وجود میآوردند. بدینترتیب فضای فکری رایج در مدارس معماری دگرگون گردید و بسیاری از معیارهای ارزشی و زمینههای سنجشی مرسوم زیر سؤال رفت و در مجموع دگرگونیهایی اساسی در معماری ایجاد گردید.

در پایان این سلسله یادداشتها، نکتهای را بایستی در خصوص ترجمه فارسی فنومنولوژی خاطرنشان نمود و آن اینکه فنومنولوژی در برخی منابع ارزشمند به پدیدارشناسی ترجمه شده است، اما دکتر فلامکی که در تنظیم این یادداشتها از نوشتههای ایشان بهره برده شده است، در خصوص ترجمه Phenomenon بر این عقیده‌اند که آنچه برای پدیدار به تصور میآوریم، حکایت از ظهوری لحظهای یا آنی از رویدادی دارد که به ما رخ نموده است و پدیدارشدن به تمامی آنچه که پیش از آن وجود داشته و از آن به بعد نیز خواهد بود، توجهی (و یا توجه خاصی) ندارد، حال آنکه پدیده معمولاً سیر شکلگیری و جلوهگریای را که آغاز و دوران گسترش یافتن شکلی و محتوایی و نیز پایانی دارد، به میان میآورد. بر این اساس، ایشان با ترجمه Phenomenonبه پدیده، Phenomenology را به پدیدهشناسی ترجمه کردهاند که در این یادداشتها به نظر ایشان استناد شده است.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: مبانی نظری معماری

یکشنبه ۱٧ خرداد ۱۳۸۳

معماری و پدیدهشناسی ـ 5

درک فضای ساختهشده برای معماران نیمه دوم قرن بیستم و نیز معماران عصر حاضر، فراخور عشق و غور هر معمار، از اسرار و پیچیدگیهای خاصی برخوردار است. مهمترین دلیل این امر، گردش مداوم و متغیر ارزشهای موجود و بازیافتنی در فضای ساختهشده میباشد. از اینرو گفتوگویی امروزی و سازنده در باب معماری جهت درک فضای ساختهشده، مستلزم تعمق و پژوهش در فاصله میان ذهنیات و عینیات در روند آفرینش یک اثر معماری، میباشد. به عبارت دیگر گذرهای منظم و پیاپی یک معمار از جهان ذهنی به جهان عینی و بالعکس، تضمینکننده آن خواهد بود که وی به بیشترین شناخت نسبت به فضایی که میسازد، دست یابد و بتواند رابطهای دوسویه با آن برقرار کند. معماران آنگاه که به پدیدهشناسی باور داشته باشند، هم با مسأله گذار پیاپی از جهان ذهنیات به جهان عینیات، برای شناخت ارزشهای موجود، مواجهاند و هم با ابهامهایی که در مقوله ارزشها و بار ذهنی و یا عینی آنها در فضای ساختهشده، در آینده به وجود خواهند آمد، زیرا پدیدهشناسان هر آنچه را میگویند، معطوف به فضای مکانی ـ زمانی زندگیشده و خاصی میدانند که هماکنون دورتر، جایی دگر، وجود دارد.

چنانچه قبلاً نیز عنوان شد، پدیدهشناسی یک نظام فلسفی کامل نیست که بخواهد هم فلسفه تحلیلی ـ رسیونالیستی و هم فلسفه ایدهآلیستی را پشت سر بگذارد، بلکه پدیدهشناسی در فاصله میان این دو نظام فلسفی جای میگیرد تا بتواند با اتکاء به شناخت متکی بر تشریح علمی، میان آنچه ما جهان ذهنیات و جهان عینیات می‌خوانیم، رابطی مثبت باشد و دورنمایی متفاوت را به جهان امروزی اندیشهپردازی ارائه دهد. از دیدگاه مرلوپونتی مهمترین دریافت پدیدهشناسی عبارت از این است که نهایت ذهنیگرایی را به نهایت عینیگرایی بر اساس اندیشهای که خود از جهان و از تطبیق عقلی دارد، پیوند دهد.

پدیدهشناسی ضمن عینیبودن و گرایش به عینیات داشتن، به گونهای آشکار جای خاص ذهنیات و اهمیت آن در گسترههای متفاوت شناخت را نیز باز مینمایاند. هوسرل در این زمینه عنوان میدارد که منظور دوگانه در پدیدهشناسی، یکی توجیه نظر به طرف اساس و بنیاد عینی است و دیگری تحلیل موضوعات نفسانی وجدان. این نگرش کلی توسط پیروان هوسرل دگرگونیهای کیفی پیدا کرده و دستکم به اینجا رسیده است که دریافتهای نفسانی را در جایگاه نخست قرار میدهد، زیرا تنها این دریافتها هستند که راه رسیدن به جمعبندیهایی را که عینی قلمداد میشوند، هموار میکنند، بگونه‌ای که اقدام هر شخص برای راه یافتن به حلقهای از شاخصهای عینی، کار را به آن جا میرساند که گستره ورود و یا حضور وی، خود فضای ذهنیشده قلمداد میشود.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: مبانی نظری معماری

پنجشنبه ۱٤ خرداد ۱۳۸۳

معماری و پدیدهشناسی ـ 4

پدیدهشناسی هر چیزی را معطوف به شخص میکند و نزد شخص ذهن او را نقطه عطف اساسی میداند، چه هنگامی که بخواهد پیوندهایی ذهنی میان خود و دیگران ایجاد کند و چه هنگامی که پس از دریافت آنچه در لحظه زمانی خاصی برای او اتفاق افتاده است، بخواهد نسبت به محیط رفتار خاصی از خود بروز دهد. مرلوپونتی در این زمینه میگوید: «دنیای پدیدهشناختی یک وجود خالص نیست، بلکه عبارت است از سیری که از تقاطعی در تجربههای من متظاهر میشود و از تقاطع تجربههای من با تجربههای شخصی دیگر. بنابراین جهان پدیدهشناختی از ذهنیات و میانذهنیتی (Intersubjectivity) جداییناپذیر است و این دو وحدت خود را از طریق دوباره به میان آوردن تجربههای گذشته من در تجربههای کنونیام و تجربه دیگران در تجربه من تحقق میبخشند.»

پدیدهشناسی از آنجایی که هستبودن هر چیز موجود در جهان هستی را مشروط و معطوف به برداشتهایی میکند که «من»های نوعی خواهند داشت و توان «من»های نوعی را مشروط به چگونگی تجربهاندوزی و معیارسازی خاص هر انسان میداند که هر بار باید شناخته شده، تشخص یافته و به گونهای تعریفشده از آب درآید، یک روش شناخت و اندیشیدن اساساً نو به شمار میآید، با این پیشفرض که هیچ پدیده، رویداد و مقولهای را که آدمیان شناخته، ساخته و پرداختهاند، نادیده نگیرد. اصولاً پدیدهشناسی پیکره آدمی و جهان را در ارتباط متقابل و تنگاتنگ و گسترده و ژرفی که میان این دو وجود دارد، میبیند. شاید بتوان گفت طریقه اندیشیدن متعالی یا نگاه استعلایی به جهان هستی، به عنوان محفلی که تنها در صورت «بودن» فرد هستی میپذیرد، مهمترین ویژگی نوپردازانه پدیدهشناسی است.

بینشی پدیدهشناسانه نسبت به هر آنچه در جهان هستی وجود دارد، باید بتواند در دو زمینه اصلی پاسخگو باشد: ریاضیات و طبیعت. هرگاه پدیدهشناسی بتواند مکالمه مشترکی با ریاضیات داشته باشد، جز سخن گفتن به بیانی فلسفی راهی دیگر ندارد و اگر بخواهد به طبیعت بپردازد، راهی جز آن ندارد که با تمامی ابداعکنندگان شیوههای شناخت ـ از اقلیدس تا گالیله و از کوپرنیک تا پلانک ـ به زبانی مشترک سخن گوید و فراگیر بودن و محیط بودن خود بر آنان را به اثبات برساند. بر این اساس، پدیدهشناسی نمیخواهد چارچوبهای اصلی (یا به بیان بهتر شالودههای اصلیای را که سازنده و دگرگونکننده رابطههای محیطی انسانها در مقیاسهای متفاوت و متسلسل می‌شوند)، نادیده بگیرد و از اینروست که روشهای بازشناختی و سنجشی خاصی را تدوین میکند که از طریق آنها با فلسفه و علوم طبیعی آشنا شود و گاه نیز به جدال‌هایی با صاحبان اندیشه در این زمینهها تن در میدهد.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: مبانی نظری معماری

سه‌شنبه ۱٢ خرداد ۱۳۸۳

معماری و پدیدهشناسی ـ 3

در میان پدیدهشناسان، موریس مرلوپونتی برای معماران نام نسبتاً آشنایی میباشد. او در مقدمهای که بر کتاب پدیدهشناسی ادراک نگاشته، به دور از هرگونه نظریهپردازی صرف، تعریفی ملموس از پدیدهشناسی ارائه داده است. از دیدگاه او پدیدهشناسی مطالعه هستبودنها و جوهر یا ذاتهاست و برای فنومنولوژی تمامی مسائل در تعریفی که برای جوهرها میشود، نهفته است. مرلوپونتی سپس با یادآوری این نکته که جوهرها در هستی (Existence) جایگزیناند، اظهار میدارد که پدیدهشناسی فلسفهای است که هستبودنها را به موجودیتهایشان پیوند میدهد و چنین می‌اندیشد که نمیتوان انسان و جهان را فهمید، مگر بر پایه واقعیت ملموس (Feasibility) آنها. او هستبودن در جهان را به معنای پیوسته و وابسته دانستن تمامی برداشتها و ادراکهای یک انسان به جهانی که به وسیله وی زندگی میشود، می‌داند.

مرلوپونتی در ادامه با استناد به نظریات سایر نظریهپردازان و به ویژه هوسرل، چنین عنوان میکند که پدیدهشناسی هدف بلندپروازانه فلسفهای است که میخواهد یک دانش خالص باشد، اما در عین حال صورت وضعیتی است از فضا، از زمان و از جهانی که زندگی شدهاند. پدیدهشناسی تلاشی است برای ترسیم و تشریح مستقیم تجربه ما به همانگونه که هست، بدون هیچگونه عطفی به روانشناسی و به توضیحات علیای که دانشمندان، تاریخنگاران یا جامعهشناسان میتوانند ارائه دهند. مرلوپونتی سپس یادآور میشود که قصد پدیدهشناسی آن نیست که واقعیتی را توضیح دهد و یا آن را تحلیل کند، بلکه قصدش ترسیم و تشریح است.

تأکید پدیدهشناسان که از زبان مرلوپونتی نیز همهجا شنیده میشود، آن است که با تمامی اصراری که بر حفظ ویژگی ترسیمی و تشریحی بودن بررسیها در پدیدهشناسی میشود، از نظر دور نماند که ـ در همه حال ـ هر آنچه در جهان بیرونی انسان که باید موضوع بررسی (شناخت پدیدهشناسانه) قرار گیرد، از منظر چشم و بر مبنای سایر احساسهای فردی ترسیم و تشریح میشود که خود دارای جهان درونی خویش است. در واقع هر پدیدهشناس از دریچه چشم خود موضوع مورد بررسی را میبیند و در هر حال آنچه را میبیند، به رنگ و به بویی که خود شخصاً احساس میکند، ترسیم و تشریح میکند.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: مبانی نظری معماری

شنبه ٩ خرداد ۱۳۸۳

معماری و پدیدهشناسی ـ 2

در پیگیری شناخت مقوله پدیدهشناسی، نوشتارهای موجود در این زمینه را میتوان به دو رده اصلی تقسیم نمود: در یک سو نوشتارهایی از پایهگذاران پدیدهشناسی را مییابیم که این مذهب یا خاستگاه جهانبینانه را تعریف میکنند و در سوی دیگر نوشتارهایی هستند که بنیادهای پدیدهشناسی را به تفصیل مورد بحث و بررسی انتقادی قرار میدهند.

ادموند هوسرل، علیرغم تمام انتقادهایی که پیروانش نسبت به او دارند، پایهگذار پدیدهشناسی، این طریقه بینش نو به تمامی پدیدهها و عاملها و رویدادهای حیات، شناخته میشود. او در کتاب بحران علوم اروپایی، میراث فلسفی دکارت و سپس کانت را سبب زاییده شدن بحران علوم اروپایی میشناسد و از این رو بر کافی نبودن روش‌های جاری شناخت در دهههای پایانی قرن نوزدهم و آغازین قرن بیستم و لزوم طرح اندیشهای نو و متمایز از فلسفههای مبتنی بر اندیشههای یونانیان باستان، تأکید میورزد و بدین ترتیب نخستین مباحث مربوط به پدیدهشناسی را مطرح مینماید.

سادهترین تعریف برای پدیدهشناسی را در فرهنگ لاروس مییابیم، جایی که پدیده‌شناسی مطالعه ترسیمی/ تشریحی (descriptive) مجموعهای از پدیدهها تعریف میشود. ویژگی اصلی پدیدهشناسی در این تعریف ترسیم و تشریح است که بصورت ضمنی خواستار مداخله ندادن سلیقهها و نظریههای بررسیکننده در نقل موضوع مورد بررسی میباشد. مشخصههای تحلیلی این تعریف، نقطه تماس بین قصد و مکاشفه میان عمل رؤیت و واقعیت را مورد توجه قرار میدهد و به فراسوی رئالیسم و ایدهآلیسم نگریستن و در مجموع به دورنمایی نو در امر شناخت اشاره دارد.

تعریفی دیگر و به همین شکل کلی را در آغاز مدخل پدیدهشناسی در دانشنامه معماری و شهرسازی مییابیم. در این منبع فنومنولوژی عبارت است از سیستم یا روش فلسفیای که در دهه پنجاه قرن بیستم مأخذ و سرچشمه موضعهای زیباییشناختی و انتقادی قرار گرفت و در ارتباط با فرآوردههای معماری و هنری به پشت سرگذاشتن زیباییشناسی ایدهآلیستی به شکلی اساسی کمک کرد. توضیح بعدی این منبع جای پدیدهشناسی را در میان دو جریان اصلی یا دو روش متضاد و متقابل برای بازشناسی پدیدهها روشن میدارد. این دو روش یکی شدیداً تحلیلی و رسیونالیستی است و دیگری خواستار گستردن یک بینش و احساس ایدهآلیستی است بر آنچه مورد شناخت قرار میگیرد و فنومنولوژی به قصد پر کردن فاصلهای که بین اینها وجود دارد، در میان این دو قرار میگیرد. پدیدهشناسی خواستار آن است که تجربه واقعیت دیگر مطلقاً مذهبی نباشد، و به شکل سیستماتیک صورت پذیرد، به ترتیبی که درون خود به شکلی صریح و آشکار دلایل عقلایی و یا قابل عطف به تعقل مربوط به برگزار شدن و تحقق یافتن خود همین تجربه شناخت را نیز به معرض نمایش بگذارد.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: مبانی نظری معماری

چهارشنبه ٦ خرداد ۱۳۸۳

معماری و پدیدهشناسی ـ 1

مهمترین رویدادی که معماری غرب را از ریشه دگرگون ساخته است، دستیابی منتقدین معماری و معماران پژوهشگر به زمینه، روش و بینشی نو در تحلیل، بازشناسی، ارزیابی و تدوین فضای ساختهشده میباشد. این زمینه جدید پدیدهشناسی یا فنومنولوژی (Phenomenology) است که محصول تفکرات فلسفی اوایل قرن بیستم میباشد. پس از تدوین و ارائه فلسفه پدیدهشناسی توسط فلاسفه مدرن، منتقدین هنر و سپس بعضی معماران روش فنومنولوژیک را برای بازشناسی پدیدههای فضای ساختهشده اختیار کردند.

اگرچه معماران تدوینکنندگان این روش تازه شناخت نبودند و حتی در شکلگیری زمینههای آن نیز نقشی نداشتند، اما از آنجا که به وجود اسراری دستیافتنی در فاصله میان رفتارهای محیطی انسان و فضای کالبدیای که بر این رفتارها اثرگذاری داشت، پی برده بودند، بیشترین اشتیاق را به آن نشان دادند. از سوی دیگر آنچه سبب ترغیب معماران پژوهشگر به استفاده از روشهای بازشناسی و تحلیل پیشنهادی پدیدهشناسان گردید، نقش پررنگ مقوله زمان در این روشها بود. پدیدهشناسان و بیش از همه لوی اشتراوس فضاهای زیستشده را در ارتباط با زمان مورد کاوش قرار میدادند، بگونهای که در روش شناخت آنان نقش رنگها، فاصلهها، اندازهها، تقدم و تأخرها و سلسله مراتب جایگزینی عناصر ساده و ترکیبیافته معماری، در ارتباط با زمان یا به بیان بهتر فضای زمانی مورد تجزیه و تحلیل قرار میگرفت.

معماران نیمه اول قرن بیستم که در بهترین شرایط تنها به فرآوردههای تحلیلی ساخت استادان مدرسه باوهاوس دسترسی داشتند و به این نتیجه رسیده بودند که ویژگی مطلقاً انتزاعی این یافتهها مانع سنجشهای تجربی و تطبیقی آنها در مورد محیطهای زنده میشود، از پدیدهشناسی، به عنوان بینشی نوین، برای شناخت و تدوین فضای معماری بهره بردند که این امر نتایج بسیاری را در پی داشت. کاربرد شیوههای تحلیل و بررسی و تدوین نهادههایی که به کمک فنومنولوژی تدوین شده بودند، توسط معماران، شیرازه کتاب نهضت معماری مدرن را از هم گسست و رویکردهایی نو را در معماری معاصر جهانی به معرض نمایش گذاشت که گرایشهای متنوع معماری در نیمه دوم قرن بیستم خود شاهدی بر این مدعاست.

با توجه به آنچه گفته شد، این سؤال مطرح میگردد که پدیدهشناسی و خاستگاه آن در فلسفه غرب چیست و چه ارتباطی بین این روش شناخت و مقولات مختلف معماری وجود دارد؟

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: مبانی نظری معماری

یکشنبه ۳ خرداد ۱۳۸۳

سخنی با خوانندگان8

کنگره دانشجویان معماری و شهرسازی کشور؛ چالشها و افقها

چهارمین کنگره دانشجویان معماری و شهرسازی کشور، شهریورماه امسال در قزوین برگزار خواهد شد. از اینرو دانشجویان معماری دانشگاههای مختلف کشور در تلاش هستند تا با شرکت فعالانهتر در این همایش، ضمن به نمایش گذاشتن توانمندیهای علمی خویش، در فضایی سازنده به گفتگو و تبادل نظر با دیگر دانشجویان بپردازند. اصولاً برگزاری هرگونه گردهمایی دانشجویی معماری از آنجایی که میتواند فضایی برای تبادل آرا و افکار میان دانشجویان دانشکدههای مختلف و آشنایی آنها با سطح علمی و روش کار دانشگاههای یکدیگر فراهم آورد، فینفسه حائز اهمیت فراوانی است. خصوصاً با توجه به اینکه در سالهای اخیر با افزایش دانشکدههای معماری، تعداد دانشجویان معماری از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است، ضرورت برگزاری اینگونه همایشها در حال حاضر بیش از پیش احساس میشود.

نخستین کنگره دانشجویان معماری و شهرسازی کشور، سال 76 در اصفهان برگزار گردید و تاکنون به ترتیب در سالهای 78 و 80، شهرهای شیراز و تبریز میزبان این همایش دانشجویی بودهاند. در سه دورهای که این کنگره برگزار گردیده است، دانشجویان معماری دانشگاههای مختلف در بخشهای مختلفی همچون ارائه مقالات، طراحی غرفه و مسابقات معماری ترتیبدادهشده در حاشیه این کنگرهها، به رقابت با یکدیگر پرداختهاند و در پایان هر همایش از دانشگاهها و دانشجویان منتخب در هر بخش تقدیر به عمل آمده است. استقبال بسیار گسترده دانشجویان از هر سه کنگره و بخصوص کنگره سوم، نشانگر نقش و اهمیت این کنگرهها در ایجاد فضای گفتگو میان دانشجویان معماری میباشد. خصوصاً کنگره سوم که در تبریز برگزار گردید، تعداد بسیار زیادی از دانشجویان معماری را گردهم آورد و با ایجاد یک فضای وسیع برای تعامل و گفتگو، موقعیت بینظیری برای تمام دانشجویان معماری شرکتکننده در کنگره سوم فراهم نمود، هرچند برگزاری همایش با مشکلاتی در زمینه اسکان و تغذیه مواجه بود.

برگزاری هرچه بهتر کنگره دانشجویان معماری و شهرسازی کشور که نمونه مشابه آن با عنوان جشنواره دانشجویی معماری و شهرسازی در سال 81 به همت فرهنگستان هنر برگزار گردید، نیازمند کار ستادی قوی و پشتیبانی مالی از طرف دانشگاههای برگزارکننده و از همه مهمتر همت و تلاش وافر دانشجویان دانشگاههای میزبان است. سازماندهی و برنامهریزی این کنگره باید بگونهای باشد که تشریفات معمول در همایشهای پرطمطراق سازمانهای دولتی، در آن به حداقل برسد و اهداف کلی همایش و نحوه برگزاری آن واجد خصوصیات یک کار دانشجویی باشد، تا بتوان با برگزاری ساده، اما پربار همایش به اهداف از پیش تعیینشده آن دست یافت. همچنین فراهم آوردن فضای گفتگو میان دانشجویان و اساتید در خصوص مقولات مختلف معماری، از طریق برنامهریزی پانلهای موضوعی و نیز تدارک فضاهای نمایشگاهی وسیعتر برای ارائه آثار دانشجویان دانشکدههای مختلف از دیگر نکاتی است که بایستی برای ارتقاء سطح کیفی کنگره، در برنامهریزیها مورد توجه قرار گیرد.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: