:: زروان: پژوهشگاه هنر و معماری ::

موضوعات:

شنبه ٢٥ مهر ۱۳۸۳

میانگستره

فرم تابع ایده کارکرد است – ۲

نگاهی به طراحی از دیدگاه یک طراح صنعتی

Interdisciplinary

Form Follows the Idea of Function - 2

An Industrial Designer’s Viewpoints about Design

آنچه در ادامه میخوانید، گزیدهای از نظریات ریچارد ساپر در مورد طراحی و مقولات مرتبط با آن است:

تأثیر طراحی بر جامعه

هر کار خلاقانهای بر افراد تشکیلدهنده جامعه تأثیر میگذارد و طراحی نیز از این امر مستثنا نیست. من زمانی که به تحصیل فلسفه مشغول بودم، همین سؤال را از خودم پرسیدم و تصمیم گرفتم رشتهام را تغییر دهم و یک طراح بشوم. من برای مشورت در اینباره به استادم مراجعه کردم، او در حالیکه به گلدانی اثر Venini روی میزش اشاره میکرد، به من گفت: «من هر زمان به این گلدان نگاه میکنم، از آن لذت میبرم، بنابراین طراح شدن نمیتواند بد باشد.»

اهمیت و نقش طراح در هر مقیاسی در جامعه قابل مشاهده است. هرچند طراحی نمیتواند جامعه را تغییر دهد، اما میتواند در پیشرفت آن سهیم باشد و مایه لذت و انبساط خاطر افراد جامعه گردد.

عوامل موفقیت یک طراح

من فکر میکنم شانس نقش نسبتاً زیادی در موفقیت یک طراح دارد و این واقعیتی است که ما نباید از پذیرفتن آن واهمه داشته باشیم. اما اگر بخواهیم به عواملی که موجب موفقیت یک طراح میشوند، اشاره کنیم، یکی از این عوامل قطعاً پشتکار است، دیگری استعداد و از همه مهمتر توانایی برقراری ارتباط با دیگران. طراح بایستی با افراد زیادی تعامل داشته باشد، زیرا شما خود به تنهایی نمیتوانید پروژهای را تحقق ببخشید. شما شخصاً فقط میتوانید ایده داشته باشید یا یک مدل بسازید، اما در مرحله بعد برای تبدیل آن ایده یا مدل به یک فرآورده صنعتی، باید قادر باشید با خودتان و با مردم وارد یک دیالوگ بشوید، بدینترتیب که با خود به تفاهم برسید و تا حد امکان با تعداد زیادی از مردم گفتگو و بحث بکنید.

نحوه تدریس طراحی

تدریس طراحی عملاً ناممکن است. شما تنها میتوانید بخشی از دانش طراحیتان را به دانشجو انتقال دهید و نمیتوانید طراحی و ایدهپردازی را همچون ریاضیات یا مهندسی به دیگران یاد بدهید، زیرا طراحی یک حرفه خلاقانه است و همیشه چیزی جادویی و مرموز بنام تخیل در روند خلاقانه طراحی وجود دارد که ماوراء آگاهی و دانش ماست.

نقیصه موجود در مدارس امروزی این است که در آنها فقط نحوه طراحیکردن تدریس میشود، بدون آمادهسازی جوانان برای آنچه که پس از فارغالتحصیل شدن پیش روی آنهاست، از قبیل چگونگی مدیریت یک پروژه دارای کارفرما، نحوه کار صنایع تولید و ... .

فرم تابع ایده کارکرد است

طراحی تا اندازهای با تخیل و شخصیت شخص در ارتباط است. از اینرو «فرم تابع کارکرد است» فرمول خوبی برای طراحی و آفرینش فرم نیست. این جمله را میتوان به «فرم تابع ایده کارکرد است»، تغییر داد.

موضوعات:

دوشنبه ٢٠ مهر ۱۳۸۳

میانگستره

فرم تابع ایده کارکرد است – 1

نگاهی به طراحی از دیدگاه یک طراح صنعتی

Interdisciplinary

Form Follows the Idea of Function - 1

An Industrial Designer’s Viewpoints about Design

ریچارد ساپر (Richard Sapper)، طراح پرآوازه بینالمللی، یکی از بزرگان خلاق و پرجرأت طراحی صنعتی دنیاست که دیدگاههای نوینی درباره طراحی دارد. او با تلفیق نوآوری و سنت محصولاتی طراحی و خلق کرده است که مسیر تاریخ طراحی را تغییر دادهاند. بیجهت نیست که از ساپر به عنوان طراحی یاد میشود که هرگز طرح بد و نامطلوبی در کارنامه او دیده نشده است.

ریچارد ساپر در سال 1932 در مونیخ آلمان متولد شد. او به تحصیل در رشتههای فلسفه، طراحی گرافیک، مهندسی و اقتصاد پرداخت و در طی تحصیلات خود تصمیم گرفت فعالیت خود را در طراحی صنعتی ادامه دهد، از اینرو به محض اتمام تحصیلاتش به دپارتمان طراحی مرسدس بنز در اشتوتگارت پیوست. ساپر که ساکن ایتالیاست، از معدود طراحانی میباشد که در مدرسه طراحی یا معماری تحصیل نکرده است.

محصولات طراحیشده توسط ساپر که تاکنون ده بار جایزه Compasso d'Oro و نیز گروهی از جوایز بینالمللی را بدست آوردهاند، نمایانگر توانایی و مهارت استادانه او در امر طراحی میباشند. ساپر با اینکه از تجربه بسیار وسیعی برخوردار است، اما تمایلی به توصیف کار خود ندارد و بر این باور است که پروژه بایستی خود حرفی برای گفتن داشته باشد. این رویکرد او را از بسیاری از طراحان دیگر جدا میکند و شاید علاقه او به طراحی محصولات پیچیده (از نظر تکنیکی) ناشی از همین طرز تفکر باشد. مشخصه کارهای ریچارد ساپر، پراگماتیسم (اصالت عمل) است. او در پروژههای خود خلاقیتش را با راهحلهای تکنولوژیکی کارکردی و زیباییشناختی به نمایش میگذارد.

ساپر با طرحهای خود تأثیر قابل توجهی بر طراحی صنعتی محصولات بینهایت تکنیکی از قبیل اتومبیلها، رادیوها، تلویزیونها و کامپیوترها گذاشته است. او با وجود تمایلش به طراحی محصولات تکنیکی، محصولات متعددی نیز برای خانه طراحی کرده است که مقبولیت عمومی یافتهاند و این پذیرش همگانی صرفاً بخاطر خصوصیات کارکردی این محصولات نبوده، بلکه جنبه فرمال و قابلیت مفهومی آنها نیز در این امر مؤثر بوده است.

موضوعات:

جمعه ۱٧ مهر ۱۳۸۳

یادداشت ویژه

تأملی در مفهوم زروان - 2

Special Note

Meaning of Zorwan - 2

افسانه زروان را میتوان به عنوان یکی از کهنترین و اصیلترین اندیشههای اسطورهای ایران باستان دانست. بر اساس این افسانه، زروان خدایی بود که نیایش میکرد تا پسری با ویژگیهای آرمانی اورمزد داشته باشد که جهان را بیافریند. تا اینکه او بعد از هزار سال شک میکند و همان زمان نطفه اورمزد و اهریمن در بطن او بسته میشود. اما اهریمن زودتر از اورمزد به دنیا میآید، چون از تصمیم زروان مبنی بر اینکه هرکدام از این دو زودتر متولد شود، پادشاه جهان خواهد بود، آگاهی داشت. بقیه عمر یعنی نههزارسال اهریمن پادشاه میشود و طبق باورهای آیینی در پایان جهان میان دو همزاد جنگ در میگیرد و اورمزد پیروز میشود و تا ابد اورمزد پادشاه خواهد بود. بایستی این نکته را در نظر داشت که دو فرزند زمان بیکران که بعدها به شکل نمادی از دو جهان متضاد درآمدند، در اصل برای این زاده نشده بودند که آفریدگان را به دو سوی متضاد راهبری کنند، بلکه زاده شک و تردیدی بودند که زروان پس از قربانیهای فراوانش برای داشتن فرزند به دل خود راه داده بود.

به همراه زروان ـ که خدای زمان بود و قاعد بر تمامی پدیدههای جهان ـ دو خدای دیگر نیز بودند که بینش کیهانشناختی ایران را مینمایاندند: ثواش که خدای فضا بود و وات که خدای باد. این سه که خودذاته (خودآفریده) بودند و مستقل از اهورامزدا، در تکامل یکدیگر معنی پیدا میکردند و به اتفاق یکدیگر تمامی سیر حیات انسان در عالم یگانهاش را زیر پوشش خود داشتند و هر چه را وجود داشت، سامان میدادند و زندگی میبخشیدند و دگرگون میکردند.

داستان آفرینش جهان و خداوندی زروان بر زمان بیکران آفرینش، از آنجا که به تاریکی و به روشنایی، به شب و به روز، به پلیدی و به پاکی و به استقرار و حرکت در فضای زندگی توجه خاص دارد و به آهنگ دگرگونیهای زمان و مکان به قید مفاهیمی ژرف مینگرد، حاوی نکتهها و عناصری است که به درک نقش معماری کمک میکنند. همچنین شفافیت و رسایی مفهومهای نهفته در این اسطوره ـ با وجود تحریفهایی که بر آن رفته است ـ جای والایی در میان اسطورههای دیگر اقوامی که آفرینش جهان را تصور و تصویر کردهاند، به آن میدهد که امیدوارم در آینده فرصت بیشتری برای پرداختن به این مفاهیم فراهم شود.

موضوعات:

چهارشنبه ۱٥ مهر ۱۳۸۳

یادداشت ویژه

تأملی در مفهوم زروان - 1

Special Note

Meaning of Zorwan - 1

مفهوم زروان یکی از مسائلی است که در طول سال گذشته ذهن خوانندگان وبلاگ را به خود مشغول کرده بود. از اینرو در آغاز دومین سال فعالیت این وبلاگ، برای آشنایی بیشتر خوانندگان نگاهی داریم به مفهوم زروان.

زروان به تأیید پژوهندگان ایرانی و غیرایرانی خدای بسیار کهن ایرانیان بوده است. زروان در اساطیر و باورهای آیینی ایران باستان خدای زمان و زاینده اهریمن و اورمزد میباشد. ایرانیان باستان برای زمان مفهومی بس والا قائل بودند و آن را برتر از موجودیت مادی جهان، روح حاکم بر آن میدانستند. رمز و راز زمان چنان برای آنان مهم و تعیینکننده سرنوشت بوده که آن را خدای خود میدانسته و زروان نام نهاده بودند. ایرانیان که میتوانستند شکل و کاربریهای مکان را بازشناسند (اما در شناخت دگرگونیهایش با اسراری شگرف روبرو بودند)، بیشترین سهم در تعیین سرنوشت خود و جهان مادی را برای زروان قایل شدند. برای آنان زمان به عنوان انتزاعیترین خدا و بزرگترین و توانمندترین آفریدگار منزلتی والا داشت و برخوردار از توانهایی بود که به شکلی مستقیم بر زندگی معنوی آدمیان گسترده میشدند. زروان (زمان بیکران) از آغاز تا پایان عمر زمین پایدار دانسته میشد و آفریدگاری بود که همه چیز را آفریده بود. زروان خداوندی بود که بر تمامی عالم حکم میراند و خود در اصل ترکیبی پویا از نیک و بد، از زیبایی و زشتی و از روشنایی و تاریکی بود و همهجا نیکی و بدی، روشنایی و تاریکی و زیبایی و زشتی را رودرروی یکدیگر میگذارد. زروان در ادبیات پیشرفتهتر نه تنها خدای زمان به معنای مطلق، بلکه به عنوان خدایی که قضا و قدر یا سرنوشت را در حیطه نفوذ خود دارد، شناخته میشود و بر فضا حکم میراند، بیاینکه همه چیز را مستقیماً در دست خود گیرد. آثار این باور را میتوان در روزگار ما در تعبیرات و اصطلاحاتی نظیر سیاهبختی، سفیدبختی، اقبال نحس و یا خوش و دهها اصطلاح دیگر در فرهنگ عمومی مشاهده نمود.

موضوعات:

جمعه ۱٠ مهر ۱۳۸۳

یادداشت ماه

یکسال با زروان، برای معماری

Month's Note

A Year with Zorwan, For Architecture

زروان: پژوهشگاه هنر و معماری، مهرماه سال پیش فعالیت خود را در عرصه وبلاگهای معماری آغاز نمود و با انتشار مستمر یادداشتها و پژوهش‎های موضوعی در زمینه معماری، به فعالیت خود در طول یک سال گذشته ادامه داد. در سالی که گذشت، سعی گردید با ارائه منظم و هدفمند یادداشتهایی کوتاه در باب مسائل مختلف مرتبط با معماری، ضمن ایجاد فضایی برای گفتگوهای معمارانه، گامی هرچند کوتاه در راه گسترش دانش الکترونیک معماری برداشته شود. چنانچه شاهد بودید، رویکرد وبلاگ در اوایل کار کاملاً معطوف به مسائل نظری معماری بود، ولی با گذشت زمان و در راستای تأمین نظرات خوانندگان و پیشنهادات سازنده آنان، مباحث نظری ـ کاربردی نیز در کنار موضوعات صرفاً نظری مورد توجه قرار گرفت. همچنین توجه به حاشیه وبلاگ، به موازات یادداشتهای اصلی، و طراحی بخشهای مختلف و متنوع در آن از ویژگیهای شاخص زروان در سال پیش بود: بخشهای ثابتی همچون سایتهای معماری، سایتهای معماران، مجلات معماری و وبلاگهای معماری و بخشهایی همانند کتابهای معماری، خبرهای معماری و با بزرگان معماری، که محتوای آنها هر ماه بطور مرتب تغییر میکرد. در دوره جدید نیز بخشهای جدیدتر و متنوعتری به این قسمت اضافه خواهد شد که در آینده به تدریج شاهد آنها خواهید بود.

اینک با قالب و شکل و شمایلی نو و سرفصلهایی تازهتر، در آستانه آغاز دومین سال فعالیت زروان هستیم؛ سالی که امیدوارم بهتر و پربارتر از سال گذشته و توأم با نوآوریها و ابتکارات بیشتر باشد. همچنین در اینجا لازم میدانم از کلیه دوستانی که در این یک سال با ارائه پیشنهادات و انتقادات سازنده خود در روند روبهرشد زروان تأثیرگذار بودند، تشکر و قدردانی کنم و بار دیگر از همه دوستان خواهشمندم که با ارائه نظرات خود در مورد کلیت وبلاگ و تکتک یادداشتها، به تحقق اهداف زروان کمک نمایند.