معماری شهری

تبریز؛ شهر محورهای پیاده ـ 1

Urban Architecture

Tabriz; The City of Pedestrian Ways - 1

در دهه­های اخیر، از سوی بسیاری از صاحب­نظران، انتقادات جدی و اساسی زیادی در مورد شهرسازی معاصر جهان که عمدتاً بر اساس تفكرات شهرسازی مدرن شکل گرفته، مطرح شده است. لبه تیز این انتقادات بیشتر متوجه كیفیات كالبدی ـ فضایی نامطلوب حاصل از این نظام شهرسازی می­باشد كه از یک طرف به ایجاد ناهنجاری‌های روانی ـ رفتاری و كاهش فعالیت‌های اجتماعی و از طرف دیگر به کاهش کیفیت محیط شهری و افول ارزش­های اجتماعی، فرهنگی و بصری در فضاهای شهری منجر گشته است. کارشناسان علت عمده این امر را توجه بیش از حد نظام شهرسازی مدرن به نیازهای حرکت سواره و غفلت از حفظ و ساماندهی نیازهای حرکت پیاده ارزیابی می­کنند. از این­رو در طول دهه­های گذشته، در تلاش برای یافتن راهكارهای مناسب برای طرح شهر مطلوب شهروندان و به عنوان واکنش و چاره­جویی در برابر اوضاع نابسامان شهرهای مدرن، تأمین حركت پیاده در شهر و ایجاد فضاهای شهری برای حضور طولانی‌تر مردم در محیط شهری از نو مدنظر نظریه­پردازان شهرسازی جهان واقع شده­اند و گرایش­ها و دیدگاه­های جدیدی در عرصه شهرسازی جهان مطرح گردیده است که از آن به عنوان جنبش پیاده­گستری (Pedestrianization) یاد می­شود. حاصل این جنبش پیدایش و رواج رشته جدید برنامه­ریزی و طراحی پیاده است که امروزه به عنوان شاخه مستقلی از برنامه­ریزی و طراحی شهری به حساب می­آید. كنترل حضور وسایل نقلیه موتوری در بافت شهر و احداث محورهای مخصوص حركت پیاده از مهم­ترین ره­آوردهای این جنبش جدید به شمار می­رود که امروزه در اکثر کشورهای جهان مورد توجه متولیان امور شهری قرار گرفته است، بطوری­که امروزه تقریباً در تمامی مطالعات مربوط به بازسازی و تجدید حیات مراكز شهری، معابری با اولویت تخصیص به عابران پیاده با كاربری تجاری مدنظر قرار می‌گیرد. این مسیرها از عواملی به شمار می‌آیند كه قادر به تضمین دوام زندگی و در نتیجه پایداری مراكز كهن شهری خواهند بود.

مطالعات روان­شناختی ـ اجتماعی نشان داده است که مردم برای تعامل اجتماعی و آمدوشد، نیازمند راه رفتن و حضور در فضاهای عمومی هستند که این نوع حضور فضای خاص خود را نیز طلب می‌كند، چرا كه فرد باید بتواند آزادانه و با فراغت كامل و بدون اینكه با مانعی برخورد كند، در یك فضای ویژه پیاده قدم بزند. محورهای پیاده (پیاده‌راه‌ها) که به منظور تأمین این هدف طراحی می­شوند، معابر شهری مختص پیادگان هستند كه ورود اتومبیل به آنها بطور كلی ممنوع است، مگر برای ورودهای اضطراری همچون ماشین‌های آتش‌نشانی یا آمبولانس.