:: زروان: پژوهشگاه هنر و معماری ::

موضوعات:

سه‌شنبه ٢٥ امرداد ۱۳۸٤

طراحی داخلی

نقش سواد بصری در طراحی داخلی

Interior Design

The Role of Visual Literacy in Interior Design

اگر بخواهیم تعریفی ساده و گویا از طراحی داخلی ارائه دهیم که روند انجام آن را برای ما روشن سازد، می‎توانیم بگوییم طراحی داخلی شامل انتخاب عناصر تشکیل‎دهنده طرح و تنظیم و ترکیب آنها برای ایجاد فضا و کیفیات کارکردی ـ زیبایی‎شناختی مورد نظر طراح و در نهایت دست‎یابی به کارکرد مناسب، زیبایی و انتقال مفاهیم و معانی است. در طراحی داخلی، وقتی طراح از عناصر مختلف با توجه به رنگ، فرم، بافت، کیفیت و کارآیی هرکدام بهره می‎گیرد و آنها را در کارش به یکدیگر مربوط می‎سازد، در واقع بوسیله این ترکیب می‎خواهد به اهداف مورد نظر خود در طراحی آن فضا دست یابد. به عبارت دیگر، دست‎یابی به اهدافی همچون کارکرد مناسب، زیبایی بصری و تأثیر محیطی و روانی مؤثر و مثبت در طراحی داخلی، مستلزم استفاده هماهنگ، منسجم، معنی‎دار و زیبا از عناصر طراحی است. در یک طرح مطلوب همه عناصر و اجزاء ترکیب در کارکرد و تأثیر کیفی و معنایی که دارند، به هم متکی و وابسته هستند. بر این اساس، موفقیت هر طرح بستگی کامل به چگونگی ترکیب عناصر و الگوهای سه‎بعدی فضا دارد.

اگرچه روند کار طراح در ترکیب عناصر طراحی داخلی تا حدی با تعابیر ذهنی و احساسی آمیخته است، لکن این بدان معنی نیست که تعقل و تفکر آگاهانه در این زمینه نقش چندان مهمی ندارد. ترکیب اجزای هر چیزی هم از جنبه ساختاری و مفهومی برخوردار است و هم از جنبه بصری و احساسی. ترکیب عناصر مختلف در یک فضا مستلزم سازمان‎دهی آنها بر اساس الگوهایی است که این عناصر را به صورتی معنی‎دار و هدف‎مند به هم مرتبط کند و زمینه لازم را برای ایجاد یک کل واحد، مطابق با اهداف و خواسته‎های طراح، فراهم آورد، زیرا هیچ عنصر طراحی داخلی نمی‎تواند بدون ارتباط با عناصر دیگر و ترکیب مناسب با آنها در طرح و فضای معماری حضور یابد و مقاصد طراح را برآورده سازد.

نمونه‎ای از طراحی داخلی، اثر شركت (IA (Interior Architects

انتخاب بجای عناصر طرح و ترکیب آنها در قالب فرم‎ها و فضاهای مناسب مستلزم قواعدی است که باید در ترکیب‎بندی و طراحی مورد توجه قرار گیرد. طراحان برای آنکه عناصر طراحی با اهداف و خصوصیات آنچه طرح می‎شود، تناسب لازم را بیابند، آنها را به کمک قواعد یا تکنیک‎های مختلف بکار می‎گیرند. در واقع ارتباطی که بین عناصر طراحی داخلی در طرح نهایی برقرار می‎شود، از قواعدی پیروی می‎کند که با توجه به فیزیولوژی دستگاه بینایی انسان استنتاج شده‎اند و می‎توانیم به آنها قواعد ادراکی و بصری یا قواعد ترکیب‎بندی یا تکنیک‎های بصری بگوییم. وحدت و تضاد، تناسب، تعادل و ناپایداری، هماهنگی، تنوع و یکنواختی، ریتم، حرکت و سکون از جمله این قواعد و تکنیک‎ها هستند. شناخت و بکارگیری این قواعد مستلزم برخورداری از دانشی است که به آن سواد بصری اطلاق می‎شود. هدف از یادگیری سواد بصری ایجاد یک سیستم ابتدایی برای فهم و ساخت ترکیب‎بندی‎های بصری است. بایستی توجه داشت که یک طراح با دانستن و بکار بردن قواعد مربوط به شیوه بیان بصری دچار محدودیت نمی‎شود، چرا که این اصول، قواعد مطلق و انعطاف‎ناپذیر نیستند، بلکه اصولی هستند که روش‎های مختلف و ممکن را برای طراحی عناصر و فضاهای معماری و نحوه احتمالی ترکیب آنها در قالب الگوهای معنی‎دار و قابل بازشناسی ارائه می‎دهند. از طریق یاد گرفتن این اصول می‎توانیم درباره نقش بصری هر عنصر یا الگو در فضای معماری و معنای آن برای استفاده‎کننده بطور سنجیده قضاوت کنیم. در مجموع آشنایی با این قواعد دانش و بصیرت ما را توسعه و میدان عمل و امکان گزینش ما را افزایش می‎دهد و ما را قادر به طراحی گزینه‎های بهتر و ارزیابی آنها می‎کند.

ما همواره در طراحی داخلی بایستی بکوشیم تا خصوصیات ویژه بصری عناصر طرح و چگونگی ارتباط متقابل آنها را که در نهایت کیفیت زیبایی‎شناسانه محیط بصری ما را شکل می‎دهند، با اتکاء به سواد بصری ببینیم و دریابیم تا در ارائه شیوه‎های متنوعی از ترکیب‎بندی در طراحی، با توجه به مفاهیم فیزیولوژیکی و روان‎شناسانه، و بوجود آوردن گزینه‎های مختلف طراحی موفق عمل کنیم.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

این یادداشت در روزنامه همشهری مورخ سه‎شنبه 18 مرداد 1384، با عنوان طراحی داخلی را جدی بگيريم ...، به چاپ رسیده است.

موضوعات:

پنجشنبه ٢٠ امرداد ۱۳۸٤

معماری شهری

معماری در خدمت گردشگری ـ 4

Urban Architecture

Architecture for Tourism - 4

مرکز هنری Mori، توکیو، اثر Gluckman Mayner Architects

به عنوان یک نمونه بارزتر دیگر در استفاده از طراحی برای مطرح نمودن یک شهر میتوان به تجربه توکیو اشاره کرد که مدتها از سوی غالب مسافران جهان مورد بیتوجهی قرار گرفته بود. مرکز هنری Mori در توکیو که اخیراً طرح رویایی آن ریخته شده و قرار است بزرگترین و باشکوهترین موزه هنر و فرهنگ قرن باشد، فهرستی از بهترین استعدادهای بینالمللی طراحی را برای به ثمررساندن اهداف بلندپروازانهاش در زمینههای مختلف عمرانی، فرهنگی و برنامهریزی شهری در کنار هم گردآورده است. Bruce Mau، طراح کانادایی، به همراه Richard Gluckman، معمار آمریکایی، Sir Terence conran، استاد انگلیسی طراحی، Fumihiko Maki، طراح ژاپنی، و شرکت معماری Kohn Pederson Fox گروه مشترکی را برای طراحی این مجموعه تشکیل دادهاند. Mau معتقد است که بخشی از نقش او در این پروژه، ایجاد ارتباط میان فرهنگ معاصر توکیو با جهان پهناورتر بیرون، و همزمان با آن، تشویق ساکنان محلی است به اینکه شهر محل اقامتشان را با نگاه و روشی جدید مورد تفکر و ملاحظه قرار دهند. این نگاه جدید نباید صرفاً به پیشینهای از آنچه در شهر وجود دارد، معطوف شود، بلکه بایستی در این نگرش، تدوین مانیفستی برای آینده احتمالی شهر نیز مورد توجه قرار گیرد. Mauمیگوید: «اگر شما در زمینه گردشگری، یک نگاه مقایسهای به توکیو و دیگر شهرهای جهان داشته باشید، بر خلاف انتظار درخواهید یافت که آمار و ارقام مربوط به جذب گردشگر در توکیو، در مقایسه با شهرهایی همچون پاریس یا لندن یا نیویورک، در سطح بسیار پایینی قرار دارد. البته بایستی توجه داشت که علت بالابودن آمار جذب گردشگر در این شهرها، برخورداری آنها از انواع زیرساختهای لازم برای توسعه گردشگری است که این زیرساختها به آسانی و به یکباره فراهم نشدهاند. بدین ترتیب پیشبینی ساختمانی همچون مرکز هنری Mori، در واقع بخشی از فرایند برنامهریزی و ارزیابی مجدد زیرساختهای شهری در توکیو محسوب میشود.»

موزه گوگنهايم در هتل Venetian، لاس‎وگاس، اثر رم كولهاس

همزمان با این اقدامات، گوگنهایم نیز در لاسوگاس با موزه جدیدی در هتل Venetian که توسط رم کولهاس طراحی و در اکتبر 2004 افتتاح شد، مرزهای میان معماری متعالی و گردشگری را کمرنگتر نموده است. البته جسارت یک مؤسسه هنری مورد احترام همچون گوگنهایم در پیوندزدن سرنوشت آیندهاش با یک هتل کازینو را نباید یک حرکت مبتذل و بیارزش (kitsch) به حساب آورد. بر همین اساس است که نخبگان هنری نیویورک و لندن همگی منتظر مشاهده نتایج و پیامدهای این تجربه نو در معماری هستند. در کانادا نیز، موزه سلطنتی Ontario اقداماتی را برای گزینش یک معمار جهت طراحی پروژه 200 میلیون دلاری توسعه و مرمت این موزه آغاز کرده است، اگرچه مدتهاست شایع شده گالری هنر اونتاریو درصدد درخواست از فرانک گری، اهل سابق تورنتو، برای طراحی بخش الحاقی موزه است.

با توجه به آنچه گفته شد، به نظر میرسد میل و رغبت عمومی در سطح جهان برای ایجاد ارتباط میان معماری و گردشگری به سرعت در حال افزایش است و بایستی در آینده به انتظار نمونههای بیشتری از آثار معماری که در راستای تحقق اهداف صنعت گردشگری طراحی و ساخته میشوند، نشست.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

این یادداشت به همراه سه یادداشت قبلی، در روزنامه همشهری مورخ يكشنبه 14 فروردين 1384 به چاپ رسیده است.

موضوعات:

شنبه ۱٥ امرداد ۱۳۸٤

معماری شهری

معماری در خدمت گردشگری ـ 3

Urban Architecture

Architecture for Tourism - 3

موفقیت محسوس و فوقالعاده پروژه موزه Modern Tate و دیگر پروژههای جدید، مورد توجه شدید شهرداران و مدیران موزهها در اقصینقاط جهان قرار گرفته است، بطوریکه آنها علاقمند هستند از طریق این شیوه قابل اطمینان و تازه آزمودهشده، شهرها و موزههایشان را به سطح شهرها و موزههای بزرگ جهان برسانند.

بخش الحاقی موزه هنر میلواکی، ايالات متحده، اثر سانتياگو كالاتراوا

در حال حاضر فقط در ایالات متحده 40 موزه در مراحل مختلف اجرایی، از ساخت ساختمان جدید تا افزودن بخشهای الحاقی به ساختمان موجود، وجود دارند که اکثراً توسط معماران بنام طراحی شدهاند. در همین راستا، شهرهای غیر مطرح آمریکا از قبیل میلواکی و اوکلند در ایالت کالیفرنیا، به منظور ایجاد جاذبه برای گردشگران، اقدامات و سرمایهگذاریهای کلانی در زمینه معماری انجام دادهاند. شهرداران این شهرها با افزودن بخشهای الحاقی تندیسوار به موزه هنر میلواکی و کلیسای مسیح اوکلند که هر دو توسط سانتیاگو کالاتراوا، معمار اسپانیایی، طراحی شدهاند، در صدد جلب توجه گسترده جهانیان به این دو شهر هستند. همچنین کالاتراوا اخیراً طراحی شهر اسپانیایی علم و هنر در والنسیا، بزرگترین پروژه فرهنگی اروپا، و یک فرودگاه جدید و زیبا در بیلبائو اسپانیا را به انجام رسانیده که برخی معتقدند اهمیت و اعتبار موزه گوگنهایم گری را که در نزدیکی آن قرار دارد، تحتالشعاع قرار داده است.

گنبد رایشتاگ (مجلس آلمان)، برلين، اثر نورمن فاستر

برلین که امروزه پس از پشت سر گذاشتن سالهای پر فراز و نشیب و دوران اتحاد، در حال عرضاندام دوباره به عنوان یکی از پایتختهای اصلی اروپاست، با قدرت و موفقیت در حال نوسازی است و شاید تنها شهری باشد که گرایش معماری برای گردشگری در آن، بیش از دیگر شهرها تبلور عینی یافته است. پروژههای اخیر معماری برلین همانند فیلمهای هالیوود بوسیله نامهای معروفی که به همراه خود یدک میکشند، شناخته و مطرح شدهاند. از برجستهترین این پروژهها میتوان به رایشتاگ (مجلس آلمان) که از نو توسط نورمن فاستر طراحی شده، سفارت هلند اثر رم کولهاس (معمار هلندی)، ساختمان سرپرستی بانک DG اثر فرانک گری، پل Kronprizen اثر سانتیاگو کالاتراوا و بازسازی کوی پوتسدام پلاتز (Potsdamer Platz) که با مشارکت چندین معمار و به سرپرستی رنزو پیانو (معمار ایتالیایی) به انجام رسیده است، اشاره نمود.

موزه یهودیان، برلین، اثر دانیل لیبسکیند

دانیل لیبسکیند، معمار پیشرو لهستانی که طرح پیشنهادی بحثبرانگیز توسعه موزه Victoria & Albert را در کارنامه خود دارد، اخیراً موزه یهودیان را در برلین طراحی کرده است. مؤسسه موزه یهودیان، بخاطر وجود برخی مشکلات در برنامهریزی اولیه موزه، تصمیم گرفت ساختمان موزه بدون نمایش هرگونه اثر نمایشگاهی افتتاح شود و خود معماری لیبسکیند تنها موضوع نمایشگاهی موزه باشد. واکنش عمومی نسبت به این فضای صامت و تأثیرگذار به قدری مثبت بود که مدیران موزه در سالهای بعد نیز همین سبک و سیاق را ادامه دادند. با اینکه موزه یهودیان بطور رسمی، در سپتامبر 2004، با به نمایشگذاردن مجموعهای مشتمل بر 4000 اثر نمایشگاهی، افتتاح شد، لیکن از زمان افتتاح غیررسمی آن در سال 1999 تاکنون 350000 نفر از این موزه و ساختمان آن بازدید به عمل آوردهاند.

موضوعات:

دوشنبه ۱٠ امرداد ۱۳۸٤

معماری شهری

معماری در خدمت گردشگری ـ 2

Urban Architecture

Architecture for Tourism - 2

بیشک مهمترین ساختمانی که انگیزههای و زمینههای لازم را برای توسعه معماری گردشگری ایجاد نمود، موزه گوگنهایم فرانک گری در بیلبائو اسپانیاست که در سال 1997 ساخته شد. به جرأت میتوان گفت که تا پیش از این، هرگز ساختمانی از چنین قدرت کیمیایی که یک شهر کوچک استانی در منطقه باسک اسپانیا را به بازیگر عمده جریان هنر و فرهنگ جهان تبدیل کند، برخوردار نبوده است.

موزه گوگنهایم بيلبائو، اسپانیا، اثر فرانک گری، 1997

طراحی موزه گوگنهایم بیلبائو، همانند موزه گوگنهایم فرانک لویدرایت در نیویورک که طرح آن مربوط به سالهای پیش است، یک رویداد فوقالعاده و استثنایی در تاریخ معماری محسوب میشود. بازدید بیسابقه تورهای هنر و معماری از شهر و جمعیت زیاد گردشگران که تأثیر شگرفی بر اقتصاد محلی داشته است، همگی نشانگر موفقیت بیلبائو هستند. البته بایستی به این نکته توجه داشت که در موفقیت بیلبائو، به عنوان پدیدهای که به شهرت جهانی دست یافته، پوشش رسانهای فراگیر ساختمان گیرا و فتوژنیک (خوشعکس) موزه گوگنهایم و خالق سنتشکن آن نیز تأثیر بسزایی داشته است. موزه گوگنهایم علاوه بر اینکه موفقیت شگرفی در جذب فیزیکی مردم به این منطقه داشته، در جلب توجه جهانیان به یک مکان دور، گمنام و متفاوت نیز بسیار مؤثر بوده است. اما این توجه جهانی دارای یک جنبه منفی نیز است، چرا که موزه گوگنهایم در بیلبائو، به عنوان یک نماد شهری، بارها از سوی جداییطلبان باسک تهدید به بمبگذاری شده است.

موزه Tate Modern، انگلستان، اثر ژاك هرزوگ و پی‎ير دمورن، 2000

موزه Modern Tate در انگلستان نیز از موزههایی است که به منظور جلب توجه گردشگران، توجه ویژهای به معماری داشته است. مدیران موزه Modern Tate طی بررسیهایی به این نتیجه رسیدند که این موزه برای رقابت (از نظر تعداد بازدیدکنندگان) با مادرشهر لندن که از موزههای متعددی برخوردار میباشد و تا به حال هرگز مشکلی در جلب توجه گردشگران نداشته است، نیازمند یک ساختمان تماشایی جدید در کنار فضای موجود است. بدینترتیب طراحی این ساختمان به مسابقه گذاشته شد و در یک مسابقه بینالمللی که تعداد زیادی از مطرحترین نامهای معماری امروز در آن شرکت کرده بودند، طرح شرکت سوئیسی هرزوگ و دمورن (Herzog & de Mueron) برگزیده شد که این شرکت در ماه مه همان سال برنده جایزه معتبر معماری پریتزکر گردید. با افتتاح ساختمان جدید در بهار سال 2000، در حالی که مدیران موزه انتظار بازدید تقریباً 5/1 میلیون نفر را داشتند، تعداد بازدیدکنندگان از موزه Modern Tate، به مرز پنج میلیون نفر رسید. یقیناً این استقبال قابلتوجه و غیرمنتظره بیشتر حاصل کار بزرگ و برجسته هرزوگ و دمورن بود.

موضوعات:

چهارشنبه ٥ امرداد ۱۳۸٤

معماری شهری

معماری در خدمت گردشگری ـ 1

Urban Architecture

Architecture for Tourism - 1

در سالهای اخیر، موفقیت برخی آثار معماری در جذب گردشگران به شهرهای بعضاً غیرمطرح و ناشناخته، موجب توجه جهانی به نقش معماری در رونق و توسعه گردشگری شده است، بطوریکه مدیران موزهها و شهرداران سراسر جهان در تلاش هستند تا با به خدمت گرفتن معماران مطرح و مشهور عصر حاضر (Starchitects)، جهت طراحی آثار معماری گیرا و تماشایی، نقشه فرهنگی کره خاکی را تغییر دهند. بر این اساس است که امروزه معماری و گردشگری بیش از پیش با هم ارتباط یافتهاند و این ارتباط زمینههای شکلگیری گرایشی نوین در معماری را فراهم ساخته است که منتقدان از آن با عنوان Architourism نام میبرند که در فارسی میتوان آن را به «معماریِ گردشگری» یا «معماری برای گردشگری» ترجمه نمود. آنچه در ادامه میآید، نگاه کوتاهی است به برخی از مهمترین نمونههای معماری گردشگری در سطح جهان.

رابطه میان معماری و گردشگری به هیچ وجه رابطه جدیدی نیست و پیشینه آن به برگزاری تورهای بزرگ اروپا (Grand Tours) در فاصله میان قرنهای 17 تا 19 برمیگردد. مسافران این تورها که عمدتاً از اهالی ثروتمند آمریکای شمالی و اروپا بودند، در جریان سفر به پاریس، فلورانس، رم، ونیز، لندن، آتن و دیگر پایتختهای بزرگ تمدن اروپایی، با هنر و معماری بزرگ اروپا آشنا میشدند. اما امروزه نوع جدیدی از تورهای بزرگ در حال رواج یافتن است و مسافران بجای توجه به کلیساهای رفیع و ساختمانهای عمومی بزرگ از قبیل کلیسای سنپیتر در رم و موزه لوور در پاریس، با بازدید از جالبتوجهترین ساختمانهای جدید که توسط معماران در قید حیات طراحی شدهاند، به تجلیل از فرهنگ معاصر میپردازند. بیجهت نیست که گردشگران در سفر به انگلستان در اندیشه بازدید از موزه مدرن بریتانیا هستند که توسط نورمن فاستر طراحی شده است، نه بازدید از لندن قدیم.

برجهای دوقلوی مرکز تجارت جهانی، نيويورك (قبل از تخريب در حوادث 11 سپتامبر)

مرکز تجارت جهانی که در سال 1973 ساخته شده بود، یکی از اولین نمونههای معماری معاصر محسوب میشود که به عنوان یک جاذبه گردشگری مورد توجه گردشگران قرار گرفت، جاذبهای که تنها در اواخر دهه 1990 اهمیت قابل توجهی پیدا کرد. از آنجا که آسمانخراش همانند موسیقی جاز یک محصول آمریکایی است و بهترین نمونههای آن در این کشور وجود دارد، برجهای دوقلوی مرکز تجارت جهانی، به عنوان نمودهای بارز فرهنگ معاصر آمریکایی، یکی از مشهورترین جاذبههای گردشگری شهر نیویورک به شمار میرفتند. از اینرو گردشگران بجای اینکه فقط از بناهای یادمانی برجایمانده از دورههای پیشین همچون ساختمان Empire State یا مرکز Rockefeller بازدید کنند، به سمت برجها کشیده میشدند. برجهای دوقلو ساختمانهایی بودند که منتقدان معماری محلی بیشتر علاقمند بودند که مردم از آنها متنفر باشند، اما از دیدگاه بسیاری از گردشگران، آنها به شیوایی از زمان و مکانشان سخن میگفتند. اگرچه بعد از حوادث 11 سپتامبر، برنامهها و طرحهای آینده سایت این برجها نامشخص است، اما بدون شک این سایت در آینده نیز به عنوان بازتابی از آرمانها و ارزشهای نیویورکِ بعد از 11 سپتامبر، یکی از جاذبههای شگرف این شهر خواهد بود.