:: زروان: پژوهشگاه هنر و معماری ::

شنبه ۳٠ مهر ۱۳۸٤

معماری شهری

تالار شهر در ایران

Urban Architecture

City Hall in Iran

علیرغم سابقه طولانی احداث تالار شهر در دنیا که در یادداشت پیشین به برخی از نمونههای آن اشاره گردید، پرداختن به این امر مهم در کشور ما تاکنون در مرحله طرح و برگزاری مسابقات معماری باقی مانده است. جدیترین اقدام صورتگرفته در این زمینه طرح تالار شهر تهران بود که در سال 1356 به مسابقه گذاشته شد و در نهایت طرح کنزو تانگه، معمار ژاپنی، برنده شد، اما این طرح هرگز به مرحله اجرا نرسید. این در حالی است که کشور ما از نظر داشتن فضاهای عمومی از پیشینهای غنی برخوردار است، بطوری که بازارها و میدانها در گذشته فضاهای مهم ارتباطی، اجتماعی و اقتصادی شهر بودند و در مقیاسهای گوناگون همواره محلی برای تجمع مردمی و استقرار انواع فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و ورزشی به شمار میرفتند.

اگرچه نزدیک به دو دوره از فعالیت مجدد شوراها در کشور میگذرد، لیکن شوراها از فضاهای کارآ، مناسب و شایستهای برخوردار نیستند که همین امر مشکلاتی را برای متولیان امور شهری و شهروندان فراهم آورده است. شوراها در حال حاضر با توجه به شأن و مقامی که در کشور ما دارند، نیازمند نماد کالبدی مناسبی هستند، نمادی که نشانگر جایگاه مهم شوراها و تجلیگاه مشارکت مردم در امور شهر باشد. بدینترتیب به نظر میرسد زمان آن فرا رسیده تا این موضوع مورد توجه متولیان امور شهری در سطح کشور قرار گیرد و تدابیر مناسبی برای نحوه استقرار کالبدی شوراها در شهر اندیشیده شود. بر این اساس، لازم است خلق فضاها و ساختمانهای شهری جدید و ارائه طرحهایی برای ساخت تالار شهر در شهرهای کشور، با توجه به فرهنگ غنی معماری و شهرسازی ایرانی، در دستور کار معماران ایرانی قرار گیرد، موضوعی که دیگر کشورها بیش از یک قرن است پاسخ مناسبی برای آن یافتهاند. این بناها بایستی به عنوان نمادهای شهری از معماری جدید و در عین حال باهویتی برخوردار بوده و ضمن برقراری ارتباط مناسب با بستر تاریخی و فرهنگی شهر ایرانی، توانایی پاسخگویی به نیازهای انسان امروزی را نیز داشته باشند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

این یادداشت به همراه بخشی از یادداشت تالار شهر؛ نماد معمارانه مردم‎سالاری، در روزنامه همشهری مورخ یكشنبه 1 خرداد 1384 به چاپ رسیده است.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

دوشنبه ٢٥ مهر ۱۳۸٤

معماری شهری

تالار شهر در جهان

Urban Architecture

City Hall in The World

سابقه احداث تالار شهر در دنیا به بیش از یک قرن پیش باز میگردد و امروزه در اکثر شهرهای دنیا بنایی با نام تالار شهر وجود دارد که ساختمان بسیاری از آنها از قدمت تاریخی برخوردار است. برای اینکه تصویری کلی از معماری تالار شهر در جهان داشته باشیم، نگاهی داریم به برخی نمونههای مطرح تالار شهر در جهان:

تالار شهر شيكاگو

þ تالار شهر شیکاگو، با قدمتی نزدیک به یک قرن، یکی از زیباترین بناهای شهر شیکاگوست که شورای شهر شیکاگو از سال 1967 تاکنون در آن به فعالیت خود ادامه داده است. در این تالار قابهای برجستهای از سنگ گرانیت در کنار در ورودی قرار دارد که نمادی از چهار شخصیت برجسته شهر است.

تالار شهر مونترال

þ تالار شهر مونترال در سال 1875 با سبک مشهور به Second Empire توسط Henry Maurice Perrault، معمار کانادایی، طراحی شده است. این ساختمان یک بار در اثر آتش سوزی تخریب شده و در سال 1926 مجدداً ساخته شده است.

تالار شهر منچستر

þ تالار شهر منچستر که توسط Alfred Waterhouse، معمار انگلیسی، طراحی شده، ساختمانی به سبک گوتیک ویکتورین است که در سال 1877 ساخته شده است. در داخل تالار، نقاشیهای دیواری Ford Madox Brown، نقاش انگلیسی، تصاویر گویایی از تاریخ شهر منچستر را در معرض دید شهروندان قرار دادهاند.

تالار شهر پاريس

þ تالار شهر پاریس که در زبان فرانسه به Hôtel de Ville مشهور است، در سال 1928 با الهام از معماری رنسانس طراحی شده و در حال حاضر مقر اداری شهرداری و انجمن شهر پاریس است. این مکان علاوه بر کارکرد اداری، محل برگزاری جشنهای بزرگ نیز میباشد. در ضمن نقاشیهای دیواری داخل بنا گویای وقایعی هستند که شهر پاریس در طول تاریخ شاهد آنها بوده است.

تالار شهر دالاس

þ تالار شهر دالاس که به شکل یک هرم واژگون توسط آی. ام. پی (I. M. Pei)، معمار چینی ـ آمریکایی، طراحی شده، بخاطر استفاده متفاوت از شکلهای هندسی در طرح آن مشهور است. در اطراف این تالار میدانی وجود دارد که برای فستیوالها و سایر رویدادها مورد استفاده قرار میگیرد.

تالار شهر تورنتو

þ تالار شهر تورنتو که در سال 1965 افتتاح شده، حاصل یک رقابت بینالمللی معماری است و توسط Viljo Revell، معمار فنلاندی، طراحی شده است. ساختمان این مجموعه که یکی از جاذبههای گردشگری شهر محسوب میشود، شامل دو برج منحنی شکل از بتن مسلح و شیشه است که یک تالار نعلبکی شکلی را که محل تشکیل جلسات شورای شهر است، در میان گرفتهاند. شهروندان تورنتو قادرند از نزدیک در جریان نشستهای شورا در این تالار قرار گیرند. یکی از مراکز مهم پیرامونی این تالار، میدانی است که به عنوان یک مرکز تفریحی و جذاب و همچنین محلی برای برگزاری کنسرت رایگان و جشن سال نو عمل میکند.

تالار شهر بوستون

þ تالار شهر بوستون که در سال 1968 افتتاح شده، توسط Kallman, McKinnell and Knowles طراحی شده است. طبقه همکف این تالار عمومیترین فضای آن است که به یک پلازای شهری در مقابل تالار باز میشود.

تالار شهر لندن

þ تالار شهر لندن که ساختمان آن شبیه یک تخممرغ است، توسط نورمن فاستر طراحی شده و اجرای آن در سال 2000 به پایان رسیده است. این بنا علاوه بر آنکه مجموعه شهرداری و شورای شهر لندن را در خود جای داده است، از عملکردهای مختلف یک مجموعه فرهنگی ـ خدماتی نیز برخوردار میباشد. همچنین شهروندان میتوانند به راحتی وارد این ساختمان شوند و اعضای منتخب خود در شورای شهر و شهرداری را در حال کار ببینند.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

چهارشنبه ٢٠ مهر ۱۳۸٤

معماری شهری

تالار شهر؛ نماد معمارانه مردم‎سالاری

Urban Architecture

City Hall; The Architectural Symbol of Democracy

تالار شهر (City Hall) که در تمام دنیا به عنوان یکی از مردممدارترین ساختمانهای عمومی شهر، از شأن و منزلتی والا برخوردار است، مکانی برای انجام کلیه امور اجتماعی شهر میباشد. تالار شهر در درجه نخست فضایی برای استقرار یکی از مردمسالارترین نهادهای شهری یعنی انجمنها و شوراهای شهر و سپس مرکزی برای گردهمآییهای عمومی و ارتباط و تعامل میان مردم در عرصه مسائل شهری است. نقش این فضا در اکثر شهرهای دنیا گردهمآوری شهروندان و ترغیب آنها به همکاری با یکدیگر و مشارکت در امور شهر میباشد. به همین جهت تالار شهر بایستی به همه شهروندان و فعالیتهای جمعی شهر تعلق داشته باشد.

ساختمان تالار شهر به عنوان یکی از مهمترین ساختمانهای عمومی شهر، از دیرباز مورد توجه خاص معماران و مدیران شهری بوده و در بیشتر شهرهای جهان زیباترین و باشکوهترین بنای شهر به تالار شهر اختصاص یافته است. تالار شهر سمبل و نماد شهر به شمار میرود و باید ضمن برخورداری از ظرافت و زیبایی، تا حدودی دارای ارزش و روحیه مونومانتال (یادمانی) باشد؛ یک معماری قوی و مصمم که نماد شرکت عامه مردم در امور شهرشان است. همچنین تالارهای شهر باید بگونهای طراحی شوند که توأمان پاسخگوی نیازهای فضایی شورای شهر و نیازهای فرهنگی و اجتماعی شهروندان باشند. کارآیی این بناها بستگی تام به فضاهایی دارد که امکان مشارکت مردم را در امور شهر فراهم نماید.

از آنجا که تالار شهر مکانی متعلق به همه مردم شهر است، آنچه در طراحی ساختمان آن بایستی مد نظر باشد، طراحی مدلی معمارانه از مردمسالاری است. در طراحی تالار شهر بایستی اصل بر حل شدن در بافت شهری، شفافیت و آزادی باشد. ساختمان تالار شهر به عنوان یک بنای عمومی مردمسالار باید از درجه زیادی از شفافیت برخوردار باشد و به گونهای تفکیکناشدنی و تنگاتنگ و نیز متواضعانه با بافت شهری و محیط پیرامون خود درآمیزد، به گونهای که نتوان به آسانی مرز مشخصی میان حوزه متعلق به بنا و حوزه عمومی متعلق به شهر، قائل شد. در این صورت دیگر این ساختمان را نمیتوان صرفاً بنا نامید، بلکه این بنا / فضای شهری به عنوان شکل شناوری از بنا و فضای شهری، به بخشی تفکیکناپذیر از شهر تبدیل میشود و لاجرم به همه شهروندان تعلق مییابد. بر این اساس، نزدیک بودن تالار شهر به فضاهای مهم شهری مانند میدانها، از جمله مهمترین عواملی است که تاکنون در اکثر شهرهای دنیا مورد توجه معماران و مدیران شهری قرار گرفته است.

امروزه تالارهای شهر در بیشتر شهرهای جهان، علاوه بر کارکرد اصلی خویش، به عنوان مکانهایی تفریحی و فرهنگی برای برگزاری جشنها و مناسبتهای ملی و نیز جذب گردشگر به شمار میروند که همین امر زیبایی و چشمگیر و منحصربفرد بودن معماری آنها را در کانون توجه مدیران شهری قرار داده است تا از این رهگذر بتوانند گامی در راه توسعه صنعت گردشگری و مطرح ساختن هر چه بیشتر شهر تحت مدیریتشان بردارند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

این یادداشت به همراه يادداشت‎های نقش بناها و فضاهای عمومی در شهر و پیشینه بناها و فضاهای عمومی در جهان، در روزنامه همشهری مورخ يكشنبه 29 خرداد 1384 به چاپ رسیده است.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

جمعه ۱٥ مهر ۱۳۸٤

معماری شهری

پیشینه بناها و فضاهای عمومی در جهان

Urban Architecture

The Background of Public Buildings & Spaces in The World

سوای نیازهای فردی انسان در زندگی که به حیات این جهانی او بیشتر وابستهاند و سوای تمایلات درونی و ذاتی وی به کاوش در کائنات و جستجو در عالم معنی، انسان نیازمند فضایی است که در آن خود را با دیگران ببیند و اجتماعی بودن خویش را بیازماید، به نمایش بگذارد و از آن بهره برد. بر این اساس است که انسانهای یکجانشین و سازمانیافته در طول تاریخ همواره به فضایی همگانی نیاز داشتهاند تا در آن خواستههای اجتماعی خود را عنوان کنند و اندیشهها، هنرها و فرهنگ خود را در جمع بیازمایند و به داد و ستد فرآوردههای خود و دیگران بپردازند. از اینرو میتوان گفت سنت گردهمآیی در مجتمعهای زیستی، به تاریخ و شکلگیری نخستین مجتمعهای زیستی انسانی باز میگردد و از گذشتههای دور تا به امروز، در شهرها همواره فضاهایی برای اجتماع مردم و گفتگو در زمینه مسائل شهر وجود داشته است. اما نخستین فضاهای ساختهشده و تدوینیافتهای که انسانها برای برگزاری رفتارها و رابطههای جمعی خویش بنا کردهاند، آگوراها و فورومها هستند.

آگورا: فضای عمومی یونان باستان

آگورا در یونان فضایی محدود و مشخص برای وقوع فعالیتهای اجتماعی شهر و برگزاری آزادانه رابطههای اجتماعی و فرهنگی میان شهروندان بوده است، بطوری که برخورد اجتماعی مردم با هم و مداخله آنان در امور اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و حتی قضایی و نیز برخوردهای فکری آنان در این فضا صورت میگرفت. رومیان نیز فورومها را در هماهنگی با نظام اداری شهرهای خود و جهت پاسخگویی به نیازهای خاص زندگی جمعیشان ساخته بودند. فوروم به لحاظ کالبدی به آگورای یونانی شباهت داشت و به عنوان محلی برای برگزاری امور اداری شهروندان، انجام امور تجاری و امور سیاسی و گاه بخشی از امور مذهبی، زمینه برخورد اجتماعی مردم با هم را فراهم میآورد.

فوروم: فضای عمومی روم باستان

امروزه نیز، قرنها پس از یونان و روم باستان، اندیشههای مردمسالارانهای که از گذشتههای بسیار دور در غرب زاده شده و پرورش یافته بودند، در قالب فضاهای عمومی دیگری همچون پلازا یا میدان شهری و ساختمانهای عمومی همچون تالار شهر نمود یافتهاند و در حال حاضر این فضاها و بناهای عمومی جزء جداییناپذیر شهرهای امروزی محسوب میشوند.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

یکشنبه ۱٠ مهر ۱۳۸٤

معماری شهری

نقش بناها و فضاهای عمومی در شهر

Urban Architecture

The Role of Public Buildings & Spaces in The City

به اعتقاد بسیاری از اندیشمندان و نظریهپردازان حوزههای شهرشناسی و شهرسازی، شهر مجموعهای صرفاً متشکل از فضاهای سکونت، کار و تفریح نیست، بلکه شهر فضای کالبدی حیات اجتماعی جوامع و مکان اصلی تولید و تبادل فرآوردهها و تجربههای انسان است. شهر جایی است که در آن روابط انسانی و اجتماعی شکل میگیرد و به باروری و شکوفایی میرسد. بر اساس این دیدگاه، شهر بیشتر بر اساس نیاز روانی انسانها به زندگی اجتماعی و ایجاد روابط انسانی شکل گرفته است، تا بخاطر عوامل مادی. از اینرو کالبد شهر بایستی توانایی پاسخگویی به این نیاز را داشته باشد و امکان ارتباط اجتماعی مردم با یکدیگر در آن فراهم شود.

شهر ترکیبی است از فضاهای خصوصی و فضاهای عمومی که بگونهای پیچیده در یکدیگر تداخل یافتهاند. نیاز انسان به برقراری ارتباط و ارائه اندیشهها و افکار در فضای شهر و نیز نیاز روانی او به ایجاد مرکز در مجتمعهای زیستی، عامل شکلگیری بناها و فضاهای عمومی در شهرها بوده است. به همین جهت کمیت و کیفیت بناها و فضاهای عمومی شهر (Public Spaces) که گاه از آنها با عنوان ساختمانهای مدنی یا شهری (Civic Buildings) نیز یاد میشود، یکی از مهمترین شاخصهای ارزیابی توانایی شهر در پاسخگویی به نیازهای اجتماعی شهروندان به شمار میرود.

از دیدگاه کریستین نوربرگ شولتز، معمار اندیشمند نروژی، بناها و فضاهای عمومی، به عنوان یک دیدارکده عمومی، به تجلی ارزشهای مشترک شهروندان میپردازند و مکانی برای وقوع فعالیتهای مورد رضایت عموم فراهم میکنند. او معتقد است بنای عمومی مجموعهای از باورها و ارزشها را در خود میگنجاند و توافق میان شهروندان را که بیانگر ارزشها و منافع مشترک بوده و بنیادهای عضویت اجتماعی و جامعه را میافکند، بایستی توسط بناها و فضاهای عمومی تثبیت کرد و پدیدار نمود.

بناها و فضاهای عمومی شهر از دیرباز تاکنون بستر و کانون ارتباطات و تعاملات اجتماعی ـ فرهنگی ساکنین شهر بودهاند و هرچند ویژگیهای کمی و کیفی آنها طی زمان و در اثر عوامل گوناگونی تغییر کرده، اما نیاز به چنین فضاهایی همواره وجود داشته است. امروزه نیز علیرغم رواج پدیدههای نوین ارتباطی چون مطبوعات، ماهواره و اینترنت، استفاده از بناها و فضاهای عمومی برای ارتباط شهروندان با یکدیگر، هنوز اهمیت خود را از دست نداده است.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

سه‌شنبه ٥ مهر ۱۳۸٤

یادداشت ماه

دو سال با زروان، برای معماری

Month's Note

Two Years with Zorwan, For Architecture

مهرماه امسال، زروان وارد سومین سال فعالیت خود می‎شود؛ پژوهشگاهی شخصی كه مهر 1382 فعالیت خود را در عرصه وبلاگهای معماری آغاز نموده و بطور منظم و هدفمند، به فعالیت خود در طول دو سال گذشته ادامه داده است. ایجاد فضایی الكترونیكی برای نشر و گسترش محتوای فارسی معمارانه، اصلی‎ترین هدف من از راه‎اندازی این وبلاگ بود؛ هدفی كه از آغاز این فعالیت، همواره مصرانه در پی تحقق آن در قالب وبلاگ زروان بوده‎ام، چرا كه از مدت‎ها پیش خلایی جدی در زمینه نشر معماری در ایران احساس می‎كردم؛ پركردن بخش بسیار ناچیزی از این خلاء بود كه مرا مصمم به ایجاد این وبلاگ نمود.

واقعیت این است كه در حوزه معماری، میزان انتشارات در کشور ما قابل مقایسه با کشورهای دیگر نیست؛ همه ما همه‎ساله شاهد این وضعیت نابسامان و نامتعادل در نمایشگاه بین‎المللی كتاب تهران هستیم. هرچند باید اذعان نمود در چند سال اخیر نشر مكتوب معماری ـ بخصوص با تلاش‎های ارزنده و قابل تحسین نشر خاك ـ رشد قابل توجهی داشته و تعداد مجلات معماری نیز افزایش یافته است، اما با نگاهی كیفی و واقع‎بینانه می‎توان دریافت كه تا رسیدن به شرایط آرمانی فاصله زیادی داریم. ضعف‎ها و كاستی‎های نشر معماری در دنیای مجازی اینترنت و حوزه الكترونیك حتی به مراتب بیشتر و ملموس‎تر از حوزههایی همچون کتاب و مجله است، چرا كه در مقایسه با حجم انبوه مطالب معماری به زبان انگلیسی در اینترنت، مطالب فارسی موجود بسیار بسیار ناچیز است. اگرچه در چند سال اخیر با گسترش پدیده وبلاگنویسی و در کل گسترش استفاده از اینترنت، حجم مطالب فارسی معماری به مقدار بسیار کم افزایش یافته، اما این مقدار اصلاً کافی نیست. رفع این کمبودها کار درازمدت میخواهد و همت جمعی خود دانشجویان را در تولید محتوای فارسی معمارانه میطلبد، چرا که در نهایت سود این کار عاید خود آنها خواهد گردید. دانشکدههای معماری نیز میتوانند با راهاندازی سایتهای فعال و انتشار الکترونیکی تحقیقها و ترجمههای دانشجویان، گام مهمی در این راستا بردارند. با این کار پروژهها و پژوهشهای دانشجویی که در آرشیو دانشکدهها (البته اگر آرشیوی وجود داشته باشد) خاک میخورند، میتوانند به منبع قابل استفاده عظیمی در اینترنت برای دانشجویان و معماران فارسیزبان تبدیل شوند.

از امسال حركت جدید و ارزنده‎ای در حوزه نشر الكترونیك معماری، در قالب ایجاد پایگاه‎های اطلاع‎رسانی معماری و شهرسازی آغاز شده است كه قطعاً از طریق افزایش دانش و معلومات عمومی در زمینه معماری و تعمیق ارتباط معماری و جامعه، نقش مؤثری در رشد و اعتلای معماری ایران خواهد داشت. در اینجا جا دارد از مهندس یوسفی، بانی این رویكرد مبدعانه، یاد كنم كه به نوعی پیشكسوت عرصه وبلاگ معماری و از فعال‎ترین و نوآورترین افراد در حوزه نشر معماری ـ در هر دو حوزه مكتوب و الكترونیك ـ هستند و در چند سال اخیر نقش مهمی در پر كردن خلاء یادشده در نشر معماری داشته‎اند. همچنین امیدوارم چنین رویكردهایی همچنان تداوم داشته باشند و در آینده شاهد فعالیت‎های بیشتری از این دست باشیم.

در پایان و در آستانه آغاز سومین سال فعالیت زروان، لازم میدانم از کلیه دوستانی که در طول این دو سال، با ارائه پیشنهادات و انتقادات سازنده خود، در ایجاد فضای تعاملی سازنده و رهگشا در زروان سهیم بوده‎اند، تشکر و قدردانی کنم و بار دیگر از همه دوستان خواهشمندم که با ارائه نظرات خود در مورد کلیت وبلاگ و تکتک یادداشتهای آن، به رشد كیفی زروان کمک نمایند.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: