:: زروان: پژوهشگاه هنر و معماری ::

چهارشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸۸

معماری جهان

دانستنی‎های معماری جهان ـ 16

Architecture of the World
Knowables of World’s Architecture - 16

o آیا می‌دانید کدام‌یک از متفکران انگلیسی، واقعیت وجودی آهن را به رسمیت نمی‌شناخت و روش‌های صنعتی ساختمان را به عنوان خیانتی از سوی معماری نسبت به هنر، طرد می‌کرد؟
þ جان راسکین

o آیا می‌دانید کدام‌یک از معماران معاصر، از ضرورت ایجاد تمایز میان تزیین و آذین‌کاری، سخن گفته است؟
þ هنری ون‌ دو والد، معمار بلژیکی؛ از دیدگاه او، تزیین شیوه‌ای برای نمودار ساختن قابلیت‌های ساختاری درونی فرم یا ماهیت کارکردی آن است، اما آذین‌کاری صرفا به فرم الحاق می‌شود و نقش ساختاری ندارد.

o آیا می‌دانید داستان ساخت بتن مسلح از چه قرار است؟
þ ساخت بتن مسلح به سال 1849 برمی‌گردد که باغبانی فرانسوی به اسم ژوزف مونیه، در میان جدار گلدان‌های سیمانی خود، توری از آهن به کار برد.

o آیا می‌دانید کدام‌یک از معماران تاثیرگذار قرن بیستم در آتلیه پیتر بهرنس، معمار آلمانی، کارآموزی کرده‌اند؟
þ والتر گروپیوس، لوکوربوزیه و میس وندرو

o آیا می‌دانید دیدگاه فرانک لوید رایت درباره شعار معروف لوکوربوزیه مبنی بر اینکه «خانه ماشینی برای زندگی است»، چیست؟
þ البته می‌توان خانه را ماشینی در نظر گرفت که در آن زندگی می‌کنند، اما معماری آن‌گاه آغاز می‌شود که چنین تصوری نسبت به خانه پایان یافته باشد.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

جمعه ٢٥ اردیبهشت ۱۳۸۸

معرفی پروژه

سمفونی رنگ‌ها در یک مدرسه ابتدایی

Project Review
Symphony of Colours in an Elementary School

þ نوسازی و بازطراحی مدرسه ابتدایی Ulrich Herzog
þ موقعیت: Lauffen am Neckar، آلمان
þ معمار: Coast Office Architecture
þ سال آغاز و اتمام پروژه: 2006-2008
þ عکاس: David Franck

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

یکشنبه ٢٠ اردیبهشت ۱۳۸۸

معرفی کتاب

معماری معاصر ایران

Book Review
Iranian Contemporary Architecture

þ نویسنده: امیر بانی‌مسعود
þ ناشر: نشر هنر معماری قرن
þ سال انتشار: 1388 (چاپ اول)
þ ۵٣۶ صفحه، مصور (بخشی رنگی)
þ قیمت: 34000 تومان

کتاب حاضر، سومین کتاب از مجموعه کتاب‌هایی است که امیر بانی‌مسعود، دانش‌آموخته و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی تبریز، با رویکرد به تاریخ و مبانی نظری معماری، به رشته تحریر درآورده است. نویسنده و پژوهشگر توانای معماری کشور پس از تبیین تاریخ معماری جهان، از عهد باستان تا مکتب شیکاگو، در کتاب «تاریخ معماری غرب» و بررسی جریان‌های فکری معماری معاصر غرب بین سال‌های 1960 و 2000 میلادی، در کتاب «پست‌مدرنیته و معماری»، این بار در گام سوم، به کنکاش در تاریخ معماری معاصر ایران، از عهد قاجار تا عصر حاضر، پرداخته است. مهندس بانی‌مسعود درباره هدف خویش از تألیف این کتاب، می‌نویسد: «نخواسته‌ام با اهتمامی بی‌اهمیت درباره موضوع و بخش مهمی از تاریخ معماری معاصر ایران، کتابی بر کتاب‌هایی بیفزایم که با بی‌دانشی یا کم‌دانشی یا از سر شیفتگی عمیق به این و ستیزه‌جویی شدید با آن پدید آمده‌اند. بلکه خواسته‌ام برخی پرسش‌ها، پاسخ‌ها و مباحث جدی و جدید را طرح و ارائه نمایم.»

مولف کتاب، در بخشی از یادداشت آغازین خویش، ساختار و محتوای کلی اثر را چنین توضیح می‌دهد: «محور اصلی بحث این کتاب نحوه مواجهه ما ایرانیان با عالم جدید و تأثیر آن در معماری ایران، از دوره قاجار تا سه دهه ‌بعد از انقلاب اسلامی، است. لذا در این اثر از نحوه رویارویی ما با عالم جدید سخن به میان می‌آید، یعنی چگونه با تجدد مواجه شدیم و به تأمل در باب کدام یک از مفاهیم و مقولات جدید پرداختیم، و چون تاریخ معماری معاصر از زاویه تاریخ اندیشه مورد بررسی قرار می‌گیرد، از شرح وقایع و حوادث تاریخی متعدد خودداری شده و فقط به برخی از جریان‌های مهم اجتماعی، که از جهت طرح اندیشه‌های جدید اهمیت بسزایی دارند، پرداخته شده است. لذا، مباحث مطرح شده در پنج شاخه کلی جمع‌بندی شده است: آشنایی ایرانیان با مباحث غربی در دوره قاجار ـ عمدتاً شامل شکل‌گیری مدرنیته ایرانی در بستر اجتماعی و فرهنگی ـ، معماری دوره‌ قاجار، معماری دوره‌ پهلوی اول، معماری دوره‌ی پهلوی دوم، و معماری بعد از انقلاب اسلامی.»

کتاب ارزشمند «معماری معاصر ایران: در تکاپوی بین سنت و مدرنیته» متناسب با موضوعات بیان‌شده، در 17 فصل به شرح زیر تنظیم شده است:
þ فصل اول: سیری گذرا بر تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی ایران دوره قاجار
þ فصل دوم: تصویر شبح‌گون «فرنگ» در نوشته‌ها و سفرنامه‌های ایرانیان
þ فصل سوم: بازتاب «فرنگ» و «تجدد» در روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه قاجار
þ فصل چهارم: مدرنیته ایرانی و روشنفکران متجدد
þ فصل پنجم: معماری قاجار، پیش درآمدی بر شکل‌گیری معماری معاصر ایران
þ فصل ششم: خاستگاه اولین معمار تحصیلکرده معماری ایران در دوره قاجار
þ فصل هفتم: برآمدن رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین
þ فصل هشتم: نسل اول معماران معاصر ایران
þ فصل نهم: محمدرضا پهلوی و تحولات سال‌های 1320-1357
þ فصل دهم: شکل‌گیری آکادمیک معماری ایران و تحول طراحی مسکن
þ فصل یازدهم: پیشگاکان نسل دوم
þ فصل دوازدهم: برآمدن نظام جمهوری اسلامی و احیای سنت‌های گذشته
þ فصل سیزدهم: متاخران نسل دوم
þ فصل چهاردهم: برخی از معماران نسل سوم
þ فصل پانزدهم: ساختمان‌های دولتی و هم‌سویی سنت و تجدد
þ فصل شانزدهم: ساختمان‌های بلندمرتبه و چشم‌انداز شهری
þ فصل هفدهم: ساختمان‌های مذهبی و فضاهای مقدس

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

سه‌شنبه ۱٥ اردیبهشت ۱۳۸۸

معرفی کتاب

کتابهای معماری و شهرسازی ـ 9

Book Review
Architecture & Urbanism Books - 9

201. پست مدرنیته و معماری: بررسی جریان‌های فکری معماری معاصر غرب
þ نویسنده: امیر بانی‌مسعود
þ ناشر: ‌نشر خاک
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 9800 تومان

202. دانشنامه دیداری معماری
þ نویسنده: ارنست م. بردن
þ مترجم: محمد احمدی‌نژاد
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 9800 تومان

203. معماری مهدکودک
þ نویسنده: گونتر بلتسیگ
þ مترجم: محمدرضا ثقفی / صدیقه بصیریان
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 4800 تومان

204. مبانی طراحی نورپردازی (اصول و روش های روشنی‌بخشی معمارانه فضا)
þ نویسنده: مارک کارلن / جیمز بنیا
þ مترجم: محمد احمدی‌نژاد
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 6800 تومان

205. کتاب مرجع طراحی و اسکیس
þ نویسنده: جان همیلتون / جان مارش / رابرت نورینگتون / شارون فینمارک
þ مترجم: محمد احمدی‌نژاد
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 9800 تومان

206. روند طراحی در پیش‌سازی ساختمان
þ نویسنده: توماس اسمیت / کارلو تستا
þ مترجم: علیرضا جذبی
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 6800 تومان

207. باهاوس
þ نویسنده: ماگدالنا دروسته
þ مترجم: پویان روحی
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 3800 تومان

208. معماری تحلیلی
þ نویسنده: سیمون آنوین
þ مترجم: محمد احمدی‌نژاد
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 7800 تومان

209. عناصر طراحی بصری معماری منظر
þ نویسنده: سایمون بل
þ مترجم: محمد احمدی‌نژاد
þ ناشر: ‌نشر خاک
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 5800 تومان

210. اطلس گونه‌شناسی پلان‌های مسکونی
þ نویسنده: فریدریکه اشنایدر
þ مترجم: محمد احمدی‌نژاد
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 9800 تومان

211. ریچارد مه‌یر؛ تحلیل آثار، اندیشه‌ها و دیدگاه‌ها
þ نویسنده: سیلویو کاسارا
þ مترجم: نیلوفر محوی
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 5800 تومان

212. میس وندرو؛ تحلیل آثار، اندیشه‌ها و دیدگاه‌ها
þ نویسنده: پیتر کارتر
þ مترجم: امیرحسین هاشم‌زاده
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 7800 تومان

213. عناصر طراحی: بازجست رنگ، بافت، فرم و شکل
þ نویسنده: لون اوی / سیسیل دکیکل
þ مترجم: محمد احمدی‌نژاد
þ ناشر: نشر خاک
þ سال انتشار: 1384
þ قیمت: 9800 تومان

214. ساختمان‌ها چگونه عمل می‌کنند؟
þ نویسنده: ادوارد آلن
þ مترجم: محمود گلابچی / کتایون تقی‌زاده
þ ناشر: ‌دانشگاه تهران
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 6400 تومان

215. طراحی شهری: گونه‌شناسی رویه‌ها و طرح‌ها همراه با بیش از پنجاه مورد خاص
þ نویسنده: جان لنگ
þ مترجم: سیدحسین بحرینی
þ ناشر: ‌دانشگاه تهران
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: ٣۴٠٠ تومان

216. سازه‌های مشبک فضایی
þ نویسنده: جان چیلتون
þ مترجم: محمود گلابچی
þ ناشر: دانشگاه تهران
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: ؟ تومان

217. طراحی مهندسی سازه مبلمان
þ نویسنده: قنبر ابراهیمی
þ ناشر: دانشگاه تهران
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 5100 تومان

218. دستورالعمل‌های ارزیابی منظر و آثار بصری
þ نویسنده: مؤسسه منظر و مؤسسه مدیریت و ارزیابی زیست‌محیطی
þ مترجم: منوچهر طبیبیان
þ ناشر: دانشگاه تهران
þ سال انتشار: 1385
þ قیمت: 2750 تومان

219. شهرهای انسان‌محور
þ نویسنده: فرانسیس تیبالدز
þ مترجم: حسنعلی لقایی / فیروزه جدلی
þ ناشر: دانشگاه تهران
þ سال انتشار: 1385
þ قیمت: 1500 تومان

220. ژئومورفولوژی شهری
þ نویسنده: ابراهیم مقیمی
þ ناشر: دانشگاه تهران
þ سال انتشار: 1385
þ قیمت: ؟ تومان

221. نقد آثاری از معماری معاصر ایران
þ پژوهش و تدوین: مهندسین مشاور نقش
þ ناشر: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 9000 تومان

222. یک نظریه معماری
þ نویسنده: نیکاس‌آنجلوس سالنگروس
þ مترجم: سعید زرین‌مهر / زهیر متکی
þ ناشر: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: 4300 تومان

223. فرهنگ شهرها
þ نویسنده: لوییز مامفورد
þ مترجم: عارف اقوامی مقدم
þ ناشر: ‌مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: ؟ تومان

224. تکنولوژی مرمت معماری
þ نویسنده: محمدمنصور فلامکی
þ ناشر: نشر فضا
þ سال انتشار: 1387
þ قیمت: ؟ تومان

225. نظریه‌های پسامدرن در معماری
þ نویسنده: کیت نسبیت
þ ترجمه و تدوین: محمدرضا شیرازی
þ ناشر: نشر نی
þ سال انتشار: 1386
þ قیمت: 3600 تومان

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

پنجشنبه ۱٠ اردیبهشت ۱۳۸۸

نقد معماری

نقد ذوقی ـ 1

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ ۲5

Architectural Criticism
Impressionistic Criticism - 1
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 25

در نقد ذوقی، اثر معماری دیگر موضوع نقد نیست، بلکه به عنوان منبع الهام، بهانه و محملی است که منتقد بر پایه آن اثر هنری جدیدی را که مخصوص به خود اوست (نقد)، می‌آفریند و در این میان، هیچ لزومی به وجود هرگونه ارتباط یا حتی شباهت میان این اثر هنری جدید (نقد) با اثر اصلی مورد نقد احساس نمی‌شود. بدین‌ترتیب، در این نوع نقد، منتقد به هنرمند تبدیل می‌شود و نقد به اثر هنری.

یکی از ویژگی‌های هر فرم زیبا این است که هرکسی می‌تواند آن را هرطور که مایل است، ببیند و توصیف کند یا به هر چیز که دوست دارد، تشبیه کند. پس زیبایی موجود در اثر هنری این امکان را به منتقد می‌دهد که او نیز بر پایه زیبایی پدیده مورد نقد، آفریننده یک اثر هنری جدید شود و پدیده مورد نقد را در قالب‌های هنری مختلف، از جمله شعر و موسیقی، وصف کند. منتقد چنین پدیده زیبایی می‌تواند هزاران توصیف و تفسیر متفاوت را که هرگز در ذهن و فکر صاحب اصلی اثر وجود نداشته است، در نقد خود به کار گیرد.

در هر نقد ذوقی، منتقد معمولا پاره‌ای تفاسیر کاملا شخصی که قائم به خود اوست و قرار نیست که با معیاری سنجیده شود یا حتی فایده‌ای در پی داشته باشد، ارائه می‌دهد و همواره معیاری به عنوان نقطه عزیمت تفاسیر شخصی خود مشخص می‌کند. به عنوان نمونه، ممکن است منتقد از یک اتاق به عنوان نقطه عزیمت در تفاسیر شخصی خود استفاده کند، چنانچه لورییت سی. دی لوییز (Laureate C. Day Lewis)، شاعر انگلیسی، برای ارائه تفاسیر و خلاقیت‌های شخصی خود، از یک اتاق به عنوان فضایی برای یافتن خود گمشده انسان، استفاده و نظریات خود را در قالب شعر بیان کرده است.

به عنوان نمونه قابل طرح دیگری از نقد ذوقی، می‌توان به کار شاعری به نام آپولینر (Apollinaire) اشاره کرد که با به‌هم‌ریختن کلمات و طراحی شیوه‌ای از کنار هم قرار دادن آنها توانست شکل برج ایفل را تداعی کند. رابرت دلونی (Robert Delaunay) نیز با استفاده از ساختاری مشابه، تصاویر و نقاشی‌هایی از برج ایفل ارائه می‌کند که در مورد بنای برج حرف چندانی نمی‌زند، بلکه فقط بیان‌کننده گوشه‌هایی از احساسات منتقد در زمان مواجهه نخستین با اثر هستند.

در نقد ذوقی، گاهی دست‌کاری عکس‌های معماری با استفاده از فنون ساده هنر عکاسی، امکان خلق عکس‌های هنری زیبایی را به عکاس داده است که موضوعات آن فراتر از معماری هستند و به هنر عکاسی تعلق دارند. بریدن تصاویر و لغزاندن آنها کنار یکدیگر با شیوه‌های متفاوت، از هم گسیختن تصویر و پراکنده‌کردن قسمت‌های مختلف آن، از بین بردن بخش‌هایی از یک تصویر برای حاصل‌شدن تصویر خلاصه‌تر، تکرار قسمت‌هایی از یک تصویر با مقیاس‌های مختلف و بازچینی قسمت‌های آن در کنار یکدیگر، همه از جمله این فنون هستند.

بایستی توجه داشت که ابزار نقد ذوقی منحصر به مباحثات کلامی ـ ادبی یا دست‌کاری‌های گرافیکی مربوط به عکاسی نیست، بلکه گاهی خود آثار معماری نیز به ابزاری برای این نوع نقد تبدیل می‌شوند. به عنوان مثال، کارهای گروه معماری سایت (SITE)، همانند نوعی واکنش منفی، و در واقع به منزله اهتزاز خیالی است که در آن ساختمان ابزاری برای اجرای نمایشی عالی با آجر و سایر ملحقات آن به نظر می‌رسد.

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

٢۴. نقد القایی ـ 2

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات:

شنبه ٥ اردیبهشت ۱۳۸۸

شهرسازی ایران

ساخت کالبدی شهر در دوره اشکانی

Iranian Urbanism
Urban Morphologhy of Arsacid City

دولت اشکانی (قرن سوم قبل از میلاد تا قرن سوم میلادی) که در سایه همکاری جامعه ایلی با جامعه روستایی و بخشی از جامعه شهری، زمام امور را پس از فروپاشی دولت سلوکی در ایران بر عهده می‌گیرد، با رجوع به سازمان‌دهی دولت هخامنشی، به سرعت سازمان دودمانی و عشیره‌ای خود را دگرگون می‌کند و به آن شکلی کاملا دولتی می‌بخشد. این دولت با بهره‌گیری از تجربه دولت سلوکی، موفق می‌شود تا برای اولین بار در تاریخ ایران، نوعی دولت مرکزی مبتنی بر تفاهم دودمان‌های متشکله را شکل دهد و با ادغام و تلفیق شهر ـ دولت‌های پارسی ـ هلنی با نقاط مسکونی اطراف آن، حذف نابرابری‌های بین این دو نوع کانون زیستی، لغو خودفرمانی شهر ـ دولت‌ها و بازگشت به مفاهیم سرزمینی، به ویژه شیوه پارسی، در همه ابعاد زیست و تولید و به‌روز کردن آنها، شکلی کاملا متفاوت از نحوه استقرار و زیست را سازمان دهد.

شهر پارتی در دولت اشکانی مرکز اصلی حیات سیاسی دولت است و حضور همیشگی نمایندگان جوامع ایلی و روستایی در شهر، منجر به ترکیب و درهم‌تنیدگی بیش از پیش سه جامعه ایلی، روستایی و شهری می‌شود. تقسیم‌بندی اجتماعی این دوره به خوبی نشانگر دگرگونی‌ای است که از دولت هخامنشی تا دولت اشکانی رخ داده است، یعنی کم‌شدن فاصله اجتماعی ـ فرهنگی و مادی بین طبقات اجتماعی از یک سو و دولت با مردمان از سوی دیگر. شار پارتی محل استقرار طبقات اجتماعی پنج‌گانه اشرافیت دودمانی، دیوان‌سالاران و نظامیان، مغان و روحانیون، اشرافیت دهقانی، بازرگانان و پیشه‌وران است و در عین آنکه مرکز اصلی مبادله و صنعت است، به تولید کشاورزی نیز می‌پردازد و روستا نه به عنوان عنصری در تقابل با شهر، بلکه به عنوان مکمل آن در امر بازرگانی و صنعت سهمی مهم را به عهده می‌گیرد. بدین‌اعتبار، مفهوم شار پارتی همانی می‌شود که در شار پارسی وجود داشت.

دولت اشکانی با تخریب سازمان کالبدی دولت سلوکی، مظهر آن یعنی شهر پارسی ـ هلنی را نیز دگرگون می‌کند و با ادغام این شهر با محیط اطرافش، نظم اندامواره و خودانگیخته محیطی را بر نظم منطقی و برنامه‌ای آن تحمیل می‌کند و بدین‌ترتیب شهر قدیمی را در سازمان جدید مستحیل می‌کند، برج و باروی دایره‌ای‌شکل را بر اطراف شهر جدید می‌کشد و برای نخستین بار در تاریخ، شهر دایره‌ای‌شکل را ایجاد می‌کند. این دولت در آنجا نیز که کانونی زیستی جدید و شاری تازه را برپا می‌دارد، شکل دایره‌ای را اختیار می‌کند. دو شهر نساء در ماوراءالنهر و فیروزآباد در فارس نمونه بارزی از شهرهای دایره‌ای‌شکل آن روزگار هستند.

سازماندهی کالبدی ـ فضایی شار پارتی کم و بیش همانی است که در شار پارسی وجود داشت:
1. دژ حکومتی: مظهر دولت اشکانی و نشانه مهم «شهر ـ قدرت» پارتی که مرکب از کاخ‌ها، معابد، دیوان‌ها، تأسیسات نظامی و اداری، خزائن و انبارهای آذوقه و اسلحه است. این دژ مظهر وحدت، یگانگی و تفاهم اجتماعی (دودمانی و سه جامعه ایلی، روستایی و شهری) نیز است و مانند همیشه مهم‌ترین نقطه سوق‌الجیشی را به خود اختصاص می‌دهد.
2. شار میانی: مجموعه‌ای مرکب از محلات متفاوت، بازار و میدان، به یاد مانده از شهر پارسی ـ هلنی با خانه‌هایی با معماری خاص است: دو اتاق در طرفین، یک اتاق کوچک در میان با ایوانی سرپوشیده در مقابل آن که دسترسی به سه فضا از آن صورت می‌گیرد و همه در حصاری گرد محصور شده‌اند.
3. شار بیرونی: مجموعه‌ای بس گسترده و مرکب از محلات، بازار، باغ و مزرعه، عمدتاً محصورشده به وسیله حصارهای طبیعی چون کوه، جنگل، رودخانه و ...، است. شار بیرونی، همچون شار بیرونی شهر پارسی، محل استقرار سه جامعه ایلی، روستایی و شهری است که در کنار شار میانی مقام گرفته‌اند.

_________________________________________
þ منبع: حبیبی، سیدمحسن. 1382: از شار تا شهر. دانشگاه تهران.

دیدگاه‌های خوانندگان ()

لینک

کمال یوسف‌پور

موضوعات: