نقد معماری

تصویری از ایران معاصر در قلب لندن

Architectural Criticism
Embodiment of Iran's Contemporary Image in London

این روزها، آرمین دانشگر، معمار جوان ایرانی مقیم اتریش، با طرح پیشنهادی خود برای ساختمان جدید سفارت ایران در لندن، به چهره‌ای خبرساز در رسانه‌های مختلف تبدیل شده است، ساختمانی که، به گفته او، قرار است تصویری از ایران معاصر را در قلب لندن به نمایش بگذارد. (1)

طرح مکعب‌شکل و پنج طبقه ساختمان جدید سفارت ایران در لندن که تاق تماشایی آن به همراه دیوارهای زاویه‌دار و پنجره‌های نامنظم، جلوه‌ای متفاوت به این بنا بخشیده، علاوه بر فضاهای معمول دیپلماتیک، دربردارنده یک مرکز فرهنگی و هنری نیز است که این بخش با استفاده از یک فضای خالی پیوسته، از بخش اصلی سفارت جدا شده و هویت مشخص و بارزی در فرم کلی ساختمان پیدا کرده است. دانشگر هدف خود از ایده خلاقانه ادغام سفارت با مرکز فرهنگی را آشناساختن غربی‌ها با فرهنگ غنی و کمتر شناخته‌شده ایران، به ویژه جریان‌های هنری معاصر آن، بیان می‌کند.

آنچه که طرح ساختمان جدید سفارت ایران در لندن را بحث‌انگیز ساخته، قرارگیری این ساختمان در یکی از مناطق تاریخی لندن، و به ویژه همجواری آن با یک کلیسای قدیمی 150 ساله است. همین امر، ظاهرا به مذاق انگلیسی‌های محافظه‌کار خوش نیامده و باعث بروز نگرانی‌ها، اعتراضات و واکنش‌های منفی در میان ساکنان محلی شده که معتقدند این ساختمان مدرن هیچ تناسبی با ساختمان‌های دیگر ندارد و در میان این بافت تاریخی، یک تافته جدابافته به نظر می‌رسد. دامنه این اعتراضات به جایی رسیده که ساکنان محلی از پرنس چارلز، ولیعهد علاقه‌مند به حفظ آثار تاریخی بریتانیا، برای جلوگیری از اجرای این طرح مدرن که به زعم آنان، یکپارچگی بافت تاریخی لندن را از بین خواهد برد، درخواست کمک کرده‌اند. البته هنوز هیچ پاسخی از سوی پرنس چارلز منتشر نشده و تصمیم‌گیری درباره ساخت یا عدم ساخت این ساختمان، به پاییز امسال موکول شده است.

با توجه به اینکه طرح ساختمان جدید سفارت ایران در لندن، از نظر فرم کلی، خط آسمان، تعداد طبقات، خطوط نما و رنگ مصالح، تقریبا با بافت مجاور خود هماهنگ و سازگار است، به نظر می‌رسد اعتراضات صورت‌گرفته، بیشتر معطوف به تاق و فضای خالی ساختمان باشد که پدیده‌ای نو در این منطقه محسوب می‌شود. در حالی که اگر درباره این خصیصه بارز ساختمان، صرفا قضاوت فرمال نداشته باشیم، درخواهیم یافت اتفاقا این ایده یکی از نقاط قوت طرح برای استقرار در بافت تاریخی است، چون با این کار، تا حد زیادی از حجم توده و ماده کاسته شده و در عوض به فضا اضافه شده و حتی فضای شهری در داخل ساختمان نیز تداوم یافته است. ساختمان کلیسا هم که بیشتر به در خطر افتادن آن استناد می‌شود، اصولا از نظر فرم کلی، خط آسمان، خطوط نما و رنگ مصالح، هیچ سنخیتی با بافت کلی معماری منطقه و حتی بنای مجاور دیگرش که یک ساختمان قدیمی است، ندارد، چه برسد به اینکه سازگاری و تناسب آن را با یک ساختمان جدید قرن بیست‌ویکمی ملاک قضاوت قرار دهیم.

نگاهی به روند معماری دانشگر و آثار مختلف او، نشان می‌دهد که طرح ساختمان جدید سفارت ایران در لندن نیز به نوعی در چارچوب و ادامه رویکرد شجاعانه و نوآورانه او در آثار قبلی قرار می‌گیرد، رویکردی مبتنی بر این اندیشه که در عصر جدید، باید در ساختمان‌های جدید زندگی کرد. دانشگر بر این باور است که هر نسلی باید یادداشت و امضای خود را بر کالبد شهر، البته با حفظ احترام بناهای نسل‌های گذشته، بگذارد تا نسل‌های آینده آنها را به کم‌کاری، بی‌فکری و خوشه‌چینی صرف از دستاوردهای گذشته متهم نکنند. او بر اساس این نگرش، زبان فرمال ویژه‌ای را، مبتنی بر پیوستگی فضایی و ارزش‌بخشی به فضاهای نیمه‌باز، البته با اتکا به سازه‌های متهورانه، در پروژه‌های مختلف تعقیب کرده که تداوم این زبان را در پروژه سفارت نیز می‌توان مشاهده کرد. (2)

با توجه به حاشیه‌های ایجادشده در مورد پروژه ساختمان جدید سفارت ایران در لندن، انتظار می‌رود دکتر دانشگر درباره روند طراحی این ساختمان، توضیحات بیشتر و شفاف‌تری ارائه دهند و اطمینان و رضایت دو گروه اصلی مخاطبان این اثر را جلب کنند: گروه اول، انگلیسی‌هایی که مشتاق‌اند از چگونگی حفظ احترام و یکپارچگی بافت تاریخی‌شان در طراحی این ساختمان اطمینان پیدا کنند و گروه دوم ایرانیانی که مشتاق‌اند هویت ایرانی‌شان را در کالبد این بنا جست‌وجو و کشف کنند.

_________________________________________
þ پی‌نوشت:
1. برای مطالعه برخی بازتاب‌های رسانه‌ای طرح ساختمان جدید سفارت ایران در لندن ، می‌توانید به سایت‌های زیر مراجعه کنید:

- Daily Telegraph: Prince Charles called on to block modern Iranian embassy next to historic church
- The Guardian: Iran seeks more urbane image with sleek new London embassy
- The Guardian: Iran wants to dazzle London, but will Prince Charles give his consent?
- e-architect: Embassy of Islamic Republic of Iran in London
- designboom: daneshgar architects: iranian embassy, london
- World Architecture News: The Prince and Persia

2. برای آشنایی بیشتر با زبان معماری دانشگر، می‌توانید به یادداشت «دانشگر، در جست‌وجوی زبانی برای معماری امروز» مراجعه کنید.