معماری ایران؛ گذشته ناشناخته سرزمین ما4

 

بیست قرن پس از خطابه سنگی داریوش که در یادداشت قبلی بدان اشاره گردید، مینیاتور ساختمان قصر خورنق از استاد کمال­الدین بهزاد، در سال 900 هجری، کارنامه زیبا و ارجمند دیگری از معماری ایران را به معرض نمایش گذاشته است. در این اثر زیبا، پرحرکت و سرشار از زندگی بیست­ویک استاد و کارگر با ابزار و آلات بنایی خود در حال ساختن گوشه­ای از قصر خورنق هستند. استاد بهزاد که معروف به آفریدن صحنه­های واقعی و مردمی است، با نشان دادن تقریباً همه ابزارهای بنایی زمان خود و همچنین شیوه به کار بستن این ابزار از قبیل بیل، کلنگ، تیشه، زنبه، ناوه، نردبان و داربست، به بهترین وجهی ما را در جریان معماری زمان خود قرار داده است.

بجز داریوش در سال 500 پیش از میلاد و استاد بهزاد در سال 900 هجری تا اواخر حکومت سلسله قاجار و آغاز حکومت پهلوی، هیچ یک از ایرانیان مستقیماً به هنر معماری ایران نپرداخته است که همین امر یکی از مهم­ترین عوامل ناشناخته­ماندن معماری ایران می­باشد. تقریباً همه اطلاعاتی که ما از معماری سنتی ایران داریم، از طریق سفرنامه­های سیاحان و سفیران خارجی و گزارش­های باستان­شناسانی است که در سده­های مختلف از ایران دیدن کرده­اند. بطور قطع می­توان گفت شناخت و تدوین تاریخ معماری ایران عمدتاً با آغاز تحقیقات باستان­شناسی، به دست اروپایی­ها و آمریکایی­ها شروع شد و با نشر ده­ها كتاب و مقاله بر اساس نتایج این تحقیقات بود که مردم جهان تا حدودی با گوشه­هایی از معماری این مرز و بوم آشنا شدند. اما متأسفانه بسیاری از آن نوشته­ها هنوز به فارسی ترجمه نشده است و به علاوه از آنچه در این مدت نوشته شده، نیز خبر و اطلاع دقیقی در دست نداریم. همچنین انتشار ادبیات معماری مربوط به معماری یونان و رم باستان و فقدان تاریخ­نگاری معماری ایران از یک طرف و ادغام ایران در فرهنگ اسلامی که باعث شد هنر ایران را در جهان به نام هنر اسلامی معرفی کنند، از طرف دیگر، در ناشناس­ماندن معماری ایران بی­تأثیر نبوده است. تحولات سیاسی و نظامی پی­درپی در قلمرو ایران که به تخریب و زوال آثار معماری ایران منجر شد و به علاوه امکانات شناسایی و شناساندن آنها را نیز تحت­الشعاع قرار داد، از دیگر دلایل ناشناخته­ماندن معماری ایران محسوب می­شود.  

با توجه به اینکه ایران به عنوان تمدنی کهن، همواره یکی از کانون­های معماری و شهرسازی جهان در دوره­های مختلف بوده است، و نظر به فقدان شناخت عمومی نسبت به معماری ایران که به دلایل آن اشاره گردید، ضرورت شناخت و تدوین تاریخ معماری ایران و ویژگی­ها و شاخصه­های اصلی و منحصربفرد آن، در حال حاضر بیش از پیش احساس می­گردد و این مهم همت جمعی اندیشمندان عرصه معماری ایران­­زمین و بخصوص نسل جوان را می­طلبد.

 

 



موضوعات: