دست­آوردهای معماری ایران

 

همان­گونه که در یادداشت­های قبلی عنوان گردید، شناخت کنونی جهان معماری از معماری سنتی ایران مدیون کوشش­های ستایش­انگیز آن دسته از هنرشناسان، باستان­شناسان و معماران غربی است که در راه شناسایی و شناسانیدن هنر و معماری ایران به دیگر فرهنگ­ها نقش بارزی ایفا نموده­اند. در اینجا این پرسش مطرح می­گردد كه چه ویژگی­های منحصربفردی در معماری ایرانی وجود داشته كه محققین غربی را به شناخت آن ترغیب نموده است؟ به عبارت دیگر این معماری چه ارمغان­هایی به جهان عرضه داشته است كه پیش­تر از طرف معماران دیگر كشورها ارائه نشده بود؟

پاسخ به سؤال فوق و بررسی دست­آوردهای معماری ایران و یا ارمغان­های ایران به جهان معماری، نیاز به یك مطالعه تاریخی ـ تطبیقی گسترده دارد، مطالعه­ای بر اساس مقایسه تاریخ چندهزارساله معماری ایران با تاریخ معماری جهان که دستاوردهای معماری ایران را به معرض نمایش بگذارد. بر اساس پژوهشی که توسط دکتر غلامحسین معماریان در این زمینه صورت گرفته است، دست­آوردهای معماری ایران هم در قالب مفاهیم قابل بررسی می­باشند و هم در قالب اشكال صوری و یا كالبدی آن. در این پژوهش برای ملموس­تر نشان­دادن این دست­آوردها، قالب­های كالبدی مورد توجه قرار گرفته و به چند نمونه بسیار مهم از دست­آوردهای کالبدی معماری ایران اشاره گردیده است:

ـ طراحی عناصر ساختمانی مانند ستون­های بلند با فاصله زیاد بین آنها و فضاهای شبستانی در دوران هخامنشی به خصوص در بنای تخت جمشید كه در معماری یونان تأثیرگذار بوده است (نظریه دی­آنجلیس)

ـ نوآوری در روش­های ساختمانی طاقی كه از زمان پارتیان به كار گرفته شد، مانند ساخت طاق بدون قالب چوبی سرتاسری

ـ نوآوری در ساخت گنبد بر روی فضای چهارگوش و فنون ساختمانی وابسته به آن که در خلق فضاهای جدید در ایران و غرب بسیار تأثیرگذار بود

ـ ساخت طاق و گنبدهای با باریكه طاق كه با گسترش و تكامل چندقرنی در ایران، به دیگر نقاط جهان راه یافت (نظریه سن­پائولزی)

ـ ساخت گنبدهای دو پوسته گسسته كه در هیچ كجای دنیا بدین­گونه گسترش نیافت

ـ ساخت سازه­های متنوع طاقی همچون كاربندی كه در ایران زاده شد و گسترش یافت

ـ خلق فضاهای گوناگون در یك زمان و مكان و گسترش و تكامل آنها در یك سیر ممتد تاریخی: از فضاهای چندایوانه با حیاط مركزی تا ساختمان كوشك­ها و ...

آنچه مسلم است، ارمغان­های ایران به جهان معماری تنها به موارد بالا خلاصه نمی­شود و بررسی دست­آوردهای معماری ایران، بخصوص دست­آوردهای مفهومی آن، نیازمند مطالعات بیشتری است. 

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

این یادداشت به همراه یادداشت­های معماری ایران؛ گذشته ناشناخته سرزمین ما (1و2) در روزنامه همشهری مورخ سه­شنبه 20 مردادماه 83 با عنوان معماری ایران؛ گذشته­ای ناشناخته، آینده­ای نامعلوم به چاپ رسیده است.

 

 



موضوعات: