خانه؛ مفاهیم و معناها3

 

گاستون بشلار، فیلسوف فرانسوی، از پدیدارشناسانی است که مفهوم خانه را در نوشته­های خود مورد توجه قرار داده است. او به پژوهش پدیدارشناختی در ارزش­های باطنی، خصوصی و درونی خانه می­پردازد و در زیبایی­شناسی فضا به بوطیقای مکان­های بسته و محدود خانه، آشیانه و گوشه­های دنج خانه توجه خاصی دارد. به نظر او خانه باید همزمان در وحدت و یکپارچگی و در تشکل و پیچیدگی­اش مطالعه شود، به گونه­ای که بتوان همه ارزش­های اجزاء را در ارزشی اساسی و اصلی جا داد.

بشلار می­نویسد آدمی پیش از افکنده شدن به جهان در گهواره خانه نهاده شده است. در خانه آشنایی با جهان بی­واسطه صورت می­پذیرد. آنجا نیازی به گزینش مسیر و جستجوی هدف نیست. جهان در خانه و حول آن به سادگی ارزانی گردیده است. می­توان گفت خانه مکانی است که وقوع زندگی روزمره را در خود گرفته است و زندگی روزمره معرف چیزی است که تداوم خود را در هستی حفظ کرده و از این رو همچون تکیه­گاهی آشنا به پشتیبانی ما می­نشیند.

از دیدگاه بشلار هر فضایی که بتوان در آن به واقع مسکن گزید، مفهوم خانه را از آن خود می­کند. همچنان­که می­توان در پناه ضخامت دیوارهای محکم ترسید و خود را در معرض خطر دید، می­توان برای تسلی خود به نیروی تخیل دیوارهای فرضی برافراشت. بدین­ترتیب در نگاه نخست هر مأمن و پناهگاه، هر گوشه دنج و اتاقی برانگیزاننده رویاست، در فضای آن خاطره و تخیل به هم می­آمیزند و به یکدیگر غنا می­بخشند.

در نوشته­های بشلار خانه قبل از هر چیز فضا و مکانی درونی است. درونی­بودن آن در رابطه با بیرون آن، با کوچه و خیابان، رودخانه و مزرعه، گستره­های بیرونی روستا و شهر، دریا و زمین و آسمان، طبیعت و جهان و سرانجام همه هستی، معنا و ارزش می­یابد: آنچه فیلسوفان پیش از او با تعبیر عالم کبیر از آن یاد کرده­اند.

برای بشلار که سکونت را در تخیل و رویاهای ما مطالعه می­کند، خانه پیکر و مجموعه­ای از تصویرهای خیالی است که به آدمی دلایل یا پندارهای توازن و استواری را می­دهد. خانه هم تصویرهایی پراکنده به ما عرضه می­کند و هم مجموعه و پیکری از تصویرها و در هر دو حالت تخیل به ارزش­های واقعیت می­افزاید. در تخیل ما هزار و یک تصویر ذهنی حول­وحوش خانه گرد می­آیند. اگر بتوانیم همه این تصویرها را تشخیص دهیم، به نحوی به روح خانه راه می­یابیم و در این صورت می­توانیم روان­شناسی واقعی خانه را بپرورانیم.

 

 



موضوعات: