یادداشت ماه

 

در جست­وجوی معماری یا هویت معماری؟ 

 

Month's Note

?In Search of Architecture or Architecture’s Identity

 

شورای گروه معماری جامعه مهندسان مشاور ایران با همکاری کمیته فرهنگی انجمن صنفی مهندسان مشاور معمار و شهرساز اخیراً اقدام به برگزاری نشست­هایی با عنوان «جست­وجوی هویت ملی در معماری امروز، آری یا نه؟» نموده و از این طریق بار دیگر معماران ایرانی را به بحث و تبادل­نظر در خصوص این چالش اساسی و بحث­انگیز معماری معاصر ایران فراخوانده است.

هویت یک مفهوم بسیار عام، وسیع و فوق­العاده پیچیده می­باشد که جایگاه ویژه­ای را در ادبیات معماری معاصر ایران به خود اختصاص داده و به عقیده بسیاری از کارشناسان این موضوع تا حدی بی­سرانجام رها شده است. ایجاد یک سبک نوین در بستر معماری جهان که حامل هویت ایرانی باشد و ما را به ریشه­های هویتی خودمان متصل کند، دهه­ها و سال­ها توسط معماران مختلف تعقیب شده و البته در اغلب موارد این صرفاً یک هدف آرمانی بوده و چگونگی ایجاد این سبک نوین معماری ایرانی مشخص نشده است. از این­رو معماری کنونی ایران معلق میان گذشته و آینده، در تکاپوی یافتن مسیر خویش می­باشد. معمار ایرانی در حال حاضر به علت تعارض فرهنگ و سنت، در موقعیتی سرشار از پیچیدگی­ها و تناقض­ها قرار گرفته و دچار نوعی آشفتگی و اغتشاش فکری است که این اغتشاش بخشی از واقعیت اجتماعی انسان­های جهان سومی می­باشد. در چنین شرایطی گاه حسرت و خاطره گذشته پرافتخار و گاه معماری پرزرق و برق و چشم­نواز غرب او را به سوی خود خوانده و از یافتن مسیر حقیقی­اش دور می­نمایند. شناخت مسیر حقیقی در این میان راهی بس دشوار است، زیرا از سویی گذشته ما هنوز سرشار از ارزش­ها و اصول جاودان بوده و از سوی دیگر کنکاش­ها و پاسخ­های امروزین معماری مغرب زمین نمی­تواند پاسخی مناسب به شرایط پدیدآمده از بستر فرهنگی ـ اجتماعی سرزمین­­مان باشد. این سرگشتگی میان گذشته و حال و سنت و نوگرایی که به مشکل عام و لاینحل جوامع شرقی تبدیل گشته، شرایطی را بر جامعه حکم­فرما کرده که معماری­اش در طیفی میان تقلید فرمال از معماری گذشته تا نوعی معماری مقلد ژورنالیستی از آخرین تحولات غرب قرار می­گیرد. در نتیجه تقابل سنت و مدرنیته به هرج و مرج بیشتر در معماری انجامیده است و آشفتگی و نابسامانی کالبدی و تعدد سبک­ها امروزه به وضوح در ساختمان­ها و بالتبع در سیمای شهرهای کشور به چشم می­خورد و به ندرت می­توان به سیمای غالبی دست یافت که بتوان از آن با عنوان هویت معماری معاصر ایران نام برد، مسأله­ای که بسیاری از صاحب­نظران از آن با عنوان بحران هویت معماری معاصر ایران نام می­برند و امروزه آشکارا گریبان­گیر معماری ایران است.

آنچه گفته شد، تنها طرح مجدد مسأله­ای بود که بارها و بارها از سوی صاحب­نظران مورد اشاره قرار گرفته است. اما این یادداشت بی­آنکه قصد نتیجه­گیری و ارائه راهکار خاصی در این مورد را داشته باشد، تنها در پی طرح چند پرسش است که پاسخ به آنها مجال بیشتری می­طلبد:  

ـ آیا براستی بحران کنونی معماری ایران، بحران هویت است یا بحران فقدان معماری؟

ـ آیا امروزه در شهرهایمان اصلاً چیزی بنام معماری داریم که صحبت از بحران هویت آن بنماییم؟

ـ آیا بحران واقعی این نیست که امروزه معماری از تمام مراحل ساخت­وساز در کشور حذف شده و صحنه شهرهایمان خالی از معماری است؟

در پایان ذکر این نکته ضروری است که منظور از معماری در این پرسش­ها، صرفاً معدود آثار شاخص طراحی­شده توسط معماران بنام کشور نیست، بلکه معماری به معنای فراگیر آن و بویژه معماری ساختمان­های مسکونی که همه­روزه در جای­جای شهرهای کشور ساخته می­شوند، مد نظر می­باشد.

 

 



موضوعات: