طراحی معماری

با اینکه فعالیت‎های مختلفی در حیطه هنر قرار می‎گیرند، اما بخش اصلی و عمده هنر و آفرینش‎های هنری را طراحی (Design) تشکیل می‎دهد. هنر و طراحی در ارتباط متقابل با هم قرار دارند، بگونه‎ای که وقتی صحبت از هنر به میان می‎آید، واژه‎هایی همچون طرح و طراحی به ذهن آدمی متبادر می‎شوند. همچنین اکثر محصولات و ابزارهایی که در زندگی روزمره با آنها سروکار داریم، توسط طراحان رشته‎های مختلف طراحی شده‎اند و از این رو طراحی طیف وسیعی از فعالیت‎ها و محصولات از قبیل محصولات صنعتی، مبلمان منزل، ساختمان و طراحی داخلی را شامل می‎شود. بر این اساس حتی اگر خود طراح نباشیم، ذهنمان به نوعی با طراحی آشنا و درگیر است.

طراحی خلق فرم و عملکرد یک شیء است، بدین معنی که در طراحی یک شیء باید هم فرم و هم عملکرد آن در نظر گرفته شود. از این رو محصولات طراحی شده باید دارای عملکرد مطلوب بوده و از نظر زیبایی‎شناختی نیز برای انسان خوشایند باشند.

طراحی یک فعالیت آگاهانه، برنامه‎ریزی شده و سازمان‎یافته است که برای رسیدن به اهداف و مقاصد مشخصی توسط طراح کنترل و هدایت می‎شود. اگرچه هدف طراحی رسیدن به برخی نتایج از قبل تعیین شده است، اما ممکن است نتایج تصادفی یا غیرمنتظره‎ای نیز دربر داشته باشد. فعالیت طراحی معمولاً نشان‎دهنده مهارت، دانش، خلاقیت و روند تکامل ذهنی طراح است و رابطه نزدیکی با تکنولوژی، نیارهای انسان و زیبایی‎شناسی دارد.

معماری نیز همچون سایر هنرها پیوسته با مقولات مربوط به طراحی در ارتباط است. بخش اعظم فعالیت حرفه‎ای معماری را طراحی معماری (Architectural Design) تشکیل می‎دهد. تمام متون معماری حاکی از آن است که طراحی از اولویت‎ها و ارکان معماری می‎باشد. هنر معمار در طراحی کردن و مهارت اصلی وی تهیه طرح فضاهای معماری است. مادامی که به فضاهایی که در آنها زندگی می‎کنیم، می‎اندیشیم و درباره آنها تصمیم می‎گیریم، طراحی معماری بر ما تأثیر می‎گذارد، چه معماران آن را انجام داده باشند و چه هریک از ما.

طراحی معماری تلاشی برای ارائه راه‎حل‎هایی مناسب و هماهنگ برای مسائل متفاوت و گاه متضاد در قالب یک طرح معماری است. یک طرح معماری باید بتواند از یک سو در زمان و مکانی مشخص به مجموعه خواسته‎ها و نیازهای یک پروژه پاسخگو باشد و از سوی دیگر واجد ارزش‎هایی برجسته و خلاقه در زمینه معماری باشد. بنا به تعریف بالا طراحی معماری از یک سو مبتنی بر مجموعه‎ای از دانسته‎هاست و از سوی دیگر ماهیتی خلاقه در خود دارد. از این رو می‎توان گفت طراحی معماری همچون خود معماری دارای دو بعد است:
1. بعد علمی، فنی و اجرایی
2. بعد هنری و زیباشناختی

اینکه چگونه می‎توان این دانسته‎ها و خلاقیت‎ها را در کنار هم در یک طرح معماری لحاظ کرد و نیز اینکه اصولاً چگونه می‎توان طراحی نمود، از مسائلی است که کمتر توسط معماران حرفه‎ای به آنها پرداخته شده است، زیرا معماران حرفه‎ای بیشتر به امر طراحی توجه دارند و کمتر به تئوریزه کردن طرح خود می‎پردازند. به اعتقاد بسیاری از معماران، طراحی معماری همچون خود معماری پدیده‎ای است که توصیف آن دشوار و پیچیده می‎باشد. معماران حرفه‎ای در پاسخ به این سؤال که طراحی معماری چیست و شما چگونه طراحی می‎کنید، ناتوان به نظر می‎رسند، با اینکه در مقام عمل این پروسه را با موفقیت طی کرده‎اند و از سرشناسان این حرفه هستند. علت این امر شاید فقدان دانش کافی در زمینه ادبیات معماری و یا نفس طراحی معماری است که پاسخ به این پرسش را دشوار می‎سازد.

با توجه به آنچه گفته شد، این پرسش مطرح می‎گردد که آیا طراحی معماری امری صرفاً خصوصی و ذهنی است و به گفته بسیاری از هنرمندان تشریح پذیر نیست و واقعاً نمی‎شود درباره آن روشن‎تر صحبت کرد؟ همچنین آیا می‎توان برای طراحی فرایندی قائل شد و نحوه رسیدن به طرح را توضیح داد یا اینکه توضیح متدولوژی طراحی اساساً با روح هنر یعنی خلاقیت در تضاد است (چرا که خلاقیت زمانی ایجاد می‎شود که به روش‎های معمول پایبند نباشیم)؟