دانش‎های مرتبط با طراحی معماری

 

یکی از مهمترین خصوصیات دنیای مدرن تخصص‎گرایی در حیطه دانش، تفکیک علوم مختلف و مرزبندی میان دانش‎های بشری است، به نحوی که با گذشت زمان و افزایش اطلاعات بشر پیرامون جهان هستی و پدیده‎های مختلف روز به روز گستره دانش‎های بشری وسیع‎تر گردیده است و این روند با سرعت بیشتر همچنان ادامه دارد. اما در سال‎های اخیر با گذر از منطق دوارزشی به چندارزشی، دگرگونی علم از قانونمند کردن طبیعت به تفسیر و شناخت طبیعت و نیز با عبور از دنیای تخصص‎گرای علوم مدرن، مرزهای دانش بشری درنوردیده می‎شود. بر این اساس لزوم میان‎گستره‎ای‎شدن (Interdisciplinary) دانش بشری در حیطه‎های مختلف از تکنولوژی و علوم دقیقه تا هنر و علوم انسانی بیش از پیش احساس می‎گردد و معماری نیز از این امر مستثناء نیست. هرچند به نظر می‎رسد معماری بخاطر ماهیتش از همان آغاز پدیده‎ای میان‎گستره‎ای بوده است، اما در سال‎های اخیر این ویژگی ذاتی معماری همگام با تحولات روز جهان شاخص‎تر گردیده و شکل جدیدی به خود گرفته است.

معماری پدیده‎ای است که با دانش‎های گوناگون سروکار دارد. هر معماری که بوجود می‎آید، خصوصاً یک معماری مطلوب زاییده عوامل و دانش‎های مختلفی است. تلفیق دانسته‎ها و مسائل گوناگونی همچون مقولات فرهنگی، اقلیمی، اجتماعی، انسانی و . . . در قالب یک طرح، موجب پیدایش یک اثر معماری می‎شود. از این رو در تدوین یک طرح معماری مطلوب دانش‎های گوناگونی به کمک معمار می‎آیند و او را در فرایند طراحی یاری می‎‎رسانند. دانش‎های مختلفی همچون جامعه‎شناسی شهری، مردم‎شناسی فرهنگی، باستان‎شناسی، بوم‎شناسی، زیست‎شناسی، تاریخ‎نگاری، اقتصاد، حقوق معماری، جغرافیا و اقلیم، زیبایی‎شناسی، جمعیت‎شناسی، ریاضیات و هندسه، فیزیک ایستایی و ده‎ها دانش دیگر در روند تدوین یک طرح معماری بطور مستقیم یا غیرمستقیم بر ذهنیت‎های یک معمار تأثیر می‎گذارند. هر معماری‎ که تنها به دانش‎های محدودی تکیه داشته باشد، معماری موفقی نخواهد بود، به عنوان مثال معماری که تنها از پشتوانه فلسفی برخوردار باشد، اما معیارهای آسایش انسان در آن لحاظ نشده باشد، معماری مطلوبی نخواهد بود و همچنین معماری که معیارهای آسایش انسان در آن رعایت شده باشد، اما بدون توجه به خصیصه‎های فرهنگی استفاده‎کنندگان آن طراحی شده باشد، باز معماری موفقی نخواهد بود. شما هم اگر دقت کنید نمونه‎های فراوانی از این نوع معماری‎های تک بعدی و ناموفق را خواهید یافت.

اما گذشته از دانش‎های سنتی یاد شده به نظر می‎رسد در مقطع کنونی دانش‎های جدید نیز که مهمترین آنها فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) است، نقش مهمی در تحولات آتی معماری خواهند داشت. این فناوری از حیث فراهم آوردن منبع بی‎پایانی از اطلاعات نظری و عملی برای طراح معمار و با فراهم آوردن امکان ایجاد ارتباطات شبکه‎ای بین دفاتر معماری و طراحان مختلف و همچنین از نظر الزامی که برای ایجاد فضاهای جدید در ساختمان‎ها ایجاب می‎کند، طرح‎های معماری آینده را تحت تأثیر قرار خواهد داد. این موضوع در حال حاضر یکی از جدیدترین مباحث در محافل معماری محسوب می‎شود. البته ناگفته نماند که امروزه دانش‎های جدید دیگری همچون ریاضیات جدید فراکتال‎ها و تئوری‎های پیچیدگی نیز توسط برخی معماران آوانگارد در طرح‎های معماری به شکل‎های مختلف مورد استفاده قرار می‎گیرند.

مطالب عنوان شده در باب ماهیت معماری به عنوان پدیده‎ای میان‎گستره‎ای و همچنین گسترش روزافزون دانش‎های بشری و میان‎گستره‎ای‎شدن دانش ایجاب می‎کند که معماران کنونی و خصوصاً نسل جدید معماران خود را به دانش‎های مختلف مجهز نمایند. در این راه علاوه بر دانش‎هایی که بطور سنتی و تاریخی همراه و همگام با معماری بوده‎اند، از علوم و دانش‎های جدید نیز باید بهره جست، چرا که معماری به عنوان کالبد زمان باید همگام با تحولات زمانه پیش رود، همچنانکه تاکنون چنین بوده است.