نقد معماری

 

نگرشی نو به نقد معماری

 

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ 1

           

Architectural Criticism

A New Approach to Architectural Criticism

Book Review: Architecture and Critical Imagination - 1

 

در تعریفی جامع و فراگیر از نقد معماری، هر نوع واکنش آگاهانه مخاطب، اعم از کلامی یا عملی، نسبت به محیط ساخته‌شده اطراف، نوعی نقد قلمداد می‌شود. بر این اساس، نقد فعالیتی انحصاری و محدود به ساحت متخصصین آثار هنری نیست، بلکه مجموعه‌ایست متشکل از انواع مختلف رفتارهای انسانی که همه ما همواره با آن در ارتباط هستیم و حتی گاه به طور ناخودآگاه بدان مشغولیم.

هدف از بیان نظریه جامعیت و فراگیری نقد، زیر سؤال بردن تصور متداول از نقد معماری به عنوان مقالات کوتاه و عامه‌پسند یا گاه نوشتارهای طویل و غیر عامه‌پسند روزنامه‌ها و مجلات و تأکیدی مضاعف بر این نکته است که طراحی محیطی یا آموزش آن به طراحان در صورتی بهبود خواهد یافت که توجه بیشتری به نقد معطوف داشته، حضور همیشگی آن را در لحظه‌لحظه واکنش‌های معمولی انسانی جدی تلقی کرده و مقوله نقد را تنها به روزنامه‌ها و مجلات، تفاسیر تاریخی یا واکنش‌های متقابل میان مدرسین و دانشجویان در مدارس معماری، محدود نکنیم. فایده چنین نگرشی به نقد معماری، دست‌یافتن به بینشی وسیع، مؤثر و بی‌همانند در مورد مفهوم و اهمیت معماری است.

در نگرش جامع و فراگیر به نقد معماری، علاوه بر تلقی همه واکنش‌های متنوع انسانی به عنوان گونه‌ای از نقد، جامعیت و فراگیری به شیوه‌های بیانی متنوعی که برای ابراز این واکنش‌ها به کار می‌روند، نیز تسری داده شده و همه آنها در شمار روش‌های بیان قابل استفاده در نقد قلمداد می‌شود. بر این اساس، این نظریه با تصور نقد به عنوان نوعی از بیان ادبی (بصورت گفتار یا نوشتار) مخالف است، چرا که ممکن است شخصی در یک آزمایشگاه یا کارگاه هنری و به وسیله یک دوربین عکاسی یا حتی یک ماژیک نوک‌نمدی، درست همانند منتقدی که ماشین تحریر در اختیار دارد و با نوشتن به نقد می‌پردازد، به بررسی، ارزیابی، توصیف، تأویل یا تفسیر پدیده‌ای بپردازد و آن را مورد نقد قرار دهد. از این‌رو، نقد باید از زاویه اهداف، مفاهیم و روش‌هایی که به کار می‌گیرد و نه به واسطه ابزار و شیوه بیانی که برمی‌گزیند، مورد تأمل و بررسی واقع شود. دلیل دیگر عدم پذیرش مقوله نقد به عنوان نوعی از بیان ادبی صرف، این است که هرچند مباحث انتقادی کلامی در زمینه ادبیات کاملاً پرمایه و مکفی به نظر می‌رسند، اما هرگز جوابگوی وجوه گسترده و پیجیده موجود در سایر زمینه‌ها از قبیل نقد معماری و نقد محیط ساخته‌شده سه‌بعدی نبوده و با محدودیت‌های مختلفی مواجه هستند، وجوه ظریفی که شاید یک تصویر، یک نمودار و حتی یک کاریکاتور در بیان آن بسیار موفق‌تر عمل کند.

 

 



موضوعات: