نقد معماری

 

در جست‌وجوی نقد آینده‌نگر

 

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ 2

           

Architectural Criticism

In Search of Futurist Criticism

Book Review: Architecture and Critical Imagination - 2

 

نقد معماری، بالاخص در عرصه مطبوعات، تا به حال هرگز توجهی به آینده نداشته و تلاشی برای تأثیرگذاری بر تصمیمات معمارانه‌ای که آینده را رقم می‌زنند، ننموده است. در اغلب موارد، منتقدین معماری تنها زمانی به نقد ساختمان‌ها می‌پردازند که طرح و اجرای آنها به پایان رسیده است. در این شرایط، منتقد از راه رسیده در برابر عمل انجام‌شده‌ای واقع می‌شود که معمولاً بسیار آسیب‌پذیر است و جای بحث و گفتگوی زیادی نیز برای او باقی می‌گذارد. این در حالی است که مهندس معمار یا دانشجوی طراح پروژه در این مرحله فرصت اعمال هیچ‌گونه تغییری در طرح خود را ندارد. مادام که منتقدین پس از اتمام طرح و اجرای پروژه‌ها قدم به میدان بگذارند، صاحبان آثار، اعم از معماران یا دانشجویان، به رفتاری تدافعی و متقابل روی خواهند آورد و در نتیجه تغییری در روند طراحی آنها به وجود نخواهد آمد. بر این اساس، منتقدین باید بیشتر آینده‌نگر و عاقبت‌اندیش و کمتر سیاست‌مدار و فرصت‌طلب باشند. آنها می‌توانند به بحث در مورد خط‌مشی و سیاست‌های طراحی پردازند تا شاید بدین‌وسیله قبل از طراحی و ساخت پروژه‌ها، به تأثیرگذاری بر کیفیت محیط مصنوع نائل شوند، زیرا هنرمندی که منتقدین آثار او را به جای دیدی محدود و یکسونگر، با دیدی مفهومی و منطقی بنگرند، گرایش ضعیف‌تری به اتخاذ مواضع تدافعی از خود نشان خواهد داد و بسیار راحت‌تر تحت تأثیر واقع خواهد شد.  

بدین‌ترتیب، نقد معماری زمانی مفیدتر خواهد بود که به جای تحقیر گذشته، به ترسیم آینده بپردازد. از این‌رو، در هدایت مسیر نقد معماری، باید به دنبال دست‌یابی به رویکرد و راه و روشی آینده‌نگر در نقد بود که به جای اشکال‌تراشی‌های بی‌مورد، راهی به آینده باز کند و بر آن تأثیرگذار باشد. البته تجارب اخیر نقد معماری ار این تصویر ایده‌آل فاصله‌ای بسیار دارد. در زمانی که انتظار می‌رود تا نقد به جای اعتراض صرف یا تأیید احساساتی، هدایت‌گر و جهت‌دهنده باشد، شاهد تجارب نابسامانی در زمینه نقد هستیم که سوءظن هر انسان متفکری را نسبت به تلاش‌های انجام‌شده برای سوق دادن نقد به سوی اهدافی چون اخلاق‌گرایی، نوع‌دوستی، تناسب با روح زمان، یا تحول برمی‌انگیزد. با این اوصاف، تنها با ارتقای نقد، به منظور ارائه‌ راه‌حل برای آینده، است که می‌توان به دست‌یابی به نقدی هدایت‌گر و جهت‌دهنده امیدوار بود.

 

 



موضوعات: