نقد معماری

 

نقد نوعی رفتار است

 

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ 3

           

Architectural Criticism

Criticism is a Behaviour

 Book Review: Architecture and Critical Imagination - 3

 

یکی از بارزترین ویژگی‌های انواع مختلف نقد، توجیهی و تدافعی بودن آنهاست؛ معمولاً هم‌زمان با شروع انتقاد از طرف منتقد، آوردن عذر و بهانه برای توجیه طرح، هم از جانب طراح آغاز می‌شود. این ویژگی که ریشه در ساختار نقد آموزشی (آنجا که هم استاد و هم دانشجو سعی در توجیه نظریات خود دارند) و نقد حرفه‌ای (آنجا که طراح در دفاع از طرح خود به بیان دلایل و توجیهات حرفه‌ای می‌پردازد) دارد، حاصل تهدیدکننده بودن نقد است، چرا که تهدید هر موجود زنده واکنشی تدافعی از او در پی خواهد داشت. حال اگر احیاناً این موجود زنده، انسان هنرمند و صاحب اثری باشد که مورد نقدی تهدیدکننده قرار گرفته است، این واکنش تدافعی به توجیه‌کردن اثر تبدیل خواهد شد و مسلماً این نوع واکنش‌های تدافعی و توجیهی در قبال نقد، هرگز به تولید کارهای بهتر و رفع نقایص موجود منتهی نخواهد شد. از این‌رو، برای رفع نقایص و تولید کارهای بهتر از طریق نقد معماری، باید در پی یافتن و ارائه نقدی ارتقاءدهنده بود، نه تهدیدکننده.

بایستی توجه داشت که نقد تنها یک جریان منفی که اغلب واکنشی تدافعی و توجیهی را در پی خواهد داشت، نیست، بلکه ممکن است مثبت یا حتی بی‌طرف (خنثی) باشد. با وجود اینکه واکنش ما در قبال نقد، معمولاً تدافعی و توجیهی است و ما اغلب از قضاوت‌های منفی در مورد کار و ارزش‌های وجودی خود در هراس هستیم، لیکن با شناخت روش‌های گوناگون نقد، رابطه انتقادی می‌تواند در مسیری کاملاً متفاوت قرار گیرد. این شناخت امکان تفاوت قائل شدن بین «روش» و «نیت» نقد را برای ما فراهم می‌آورد و باعث می‌شود که به روش نقد منتقد، فقط به چشم یک ابزار و تدبیر و تنها وسیله‌ای برای انتقال مضامین مهم بنگریم. در سایه چنین نگرشی، نقد از وسیله‌ای برای تهدیدکردن و ترساندن، به ابزاری برای ارتقای معماری و تولید کارهای بهتر و رفع نقایص موجود تبدیل می‌شود. راز رسیدن به چنین فهمی از نقد ـ به عنوان عامل پیشرفت و نه تهدید ـ این است که نقد را به چشم یک رفتار بنگریم، نه یک قضاوت صرف. بنابراین مناسب‌ترین تعریف نقد، تعریفی است که نقد را به صورت یک رفتار و فعالیت انسانی معرفی کند. به همین دلیل، باید به نقد نیز، همانند سایر رفتارها، به مثابه رفتاری در ارتباط با انگیزه‌ها، محرک‌ها، تهدیدها، مقاصد و عادات نگریست.

 

__________________________________

þ یادداشت‌های پیشین:

1. نگرشی نو به نقد معماری

2. در جست‌وجوی نقد آینده‌نگر

 

 



موضوعات: