یادداشت ماه
گوگل؛ موتور بخار عصر اطلاعات
Month’s Note
Google; Steam Engine of Information Age
آدمی از زمان ظهور بر عرصه کره خاکی، دو دوره مهم تاریخی یا به تعبیر آلوین تافلر در کتاب موج سوم، دو موج عظیم تحول را پشت سر گذارده و اینک در حال تجربه سومین دوره یا موج سوم است:
þ موج اول عصر کشاورزی است که در پی تلاش بشر برای تأمین معاش و بقا در برابر نیروهای سهمگین پدید آمد و آغاز آن به حدود هشتهزار سال قبل از میلاد بر میگردد و تا حدود سالهای 1650-1750، بلامنازع یکهتاز میدان بود.
þ موج دوم عصر صنعت است که آغاز آن به انقلاب صنعتی، یعنی اواخر قرن هجدهم و اوایل قرن نوزدهم، باز میگردد و مهمترین مشخصه آن تلاش برای سلطه بر طبیعت و مقهور ساختن آن است.
þ موج سوم عصر اطلاعات است که نقطه آغاز آن را میتوان زمان گسترش کاربرد رایانههای شخصی از ابتدای دهه 1970 و پیدایش اینترنت از آغاز دهه 1980 دانست و ظهور جامعه شبکهای مهمترین ویژگی آن به شمار میآید که به تحول عظیمی در تمام سطوح زندگی انسان و به تعبیری به انقلاب دیجیتال، منجر شده است.
با بررسی دورههای سهگانه تحول جوامع بشری، میتوان به درك جدیدی از تغییر مفهوم و مؤلفه قدرت در هر دوره، دست یافت. بیشک، موتور محرك اقتصاد عصر کشاورزی زور بازوی انسان و دام بود و زمین عامل اصلی قدرت به شمار میرفت. اما انقلاب صنعتی که عموماً با موتور بخار شناخته میشود، اقتصاد مبتنی بر صنعت و تولید ماشینی را جایگزین اقتصاد مبتنی بر كار دستی کرد و با پیدایش طبقه جدید صاحبان صنایع و سرمایهداران صنعتی بجای زمینداران بزرگ، اهمیت زمین در مقام یک مؤلفه قدرت، به سرمایه منتقل شد. حال با این اوصاف، این پرسش مطرح میشود که مؤلفه قدرت و موتور محرك عصر جدید چیست؟
در عصر حاضر، به دلیل امكان تبادل سریع، ارزان و آسان اطلاعات از طریق اینترنت، این شبکه به پهنهای عملاً غیر قابل کنترل بدل گشته که بر روی آن میلیاردها صفحه اطلاعات، تصویر، عکس، فیلم، متن و ... دائماً در حال گردش هستند. همین ازدیاد انفجارگونه اطلاعات سبب شده است که تفكیك اطلاعات درست از نادرست كار سادهای نباشد. بر این اساس، اگر در عصر کشاورزی زمین و در انقلاب صنعتی، سرمایه عامل قدرت بود، در حال حاضر، توانایی تمییز اطلاعات درست از نادرست و كسب توجه، عامل قدرت به شمار میرود. البته این بدان معنا نیست كه عوامل قبلی قدرت، یعنی زمین و سرمایه، اهمیت خود را از دست داده باشند؛ این عناصر همچنان ارزش خود را حفظ كردهاند، اما عنصر قدرتآفرین دیگری نیز به این معادله افزوده شده است.
از آنجا که در اینترنت، یافتن یا تفكیك اطلاعات در زمینههای مختلف، با ابزار كاوشی به نام موتور جستوجو (Search Engine) صورت میگیرد، شاید بتوان نقش موتور جستوجو را در انقلاب دیجیتال، معادل موتور بخار در انقلاب صنعتی دانست. در واقع، پیدایش موتور جستوجو، نشاندهنده تغییر در مفهوم قدرت است؛ اگر قبلاً موتور بخار منبع قدرت بود، حالا موتور جستوجو منبع قدرت است، چون عامل قدرت عوض شده است. همانگونه كه موتور بخار سرآغاز انقلابی شد كه دگرگونیهای عمیقی در زندگی انسان پدید آورد، موتور جستوجو نیز تدریجاً نقش بزرگی در زندگی برعهده میگیرد. حتی عدهای معتقدند در آیندهای نه چندان دور، اشتراك موتور جستوجویی مانند گوگل، به مانند اشتراك آب، برق، گاز و تلفن، برای همه خانهها ضروری خواهد بود.
محمدرضا شیرازی، معمار اندیشمند و فرهیخته، در یادداشتی با عنوان تأملات اینترنتی، با اقتباس از جمله معروف دکارت، یعنی «من میاندیشم، پس هستم.»، تعبیر جالبی را در خصوص بشر امروزی مطرح کرده است که ذکر آن در تکمیل آنچه گفته شد، مفید خواهد بود:
«من search میکنم، پس هستم.»
_________________________
þ برای مطالعه بیشتر در این خصوص، میتوانید به یادداشت «از موتور بخار تا موتور جستوجو»، ترجمه وحیدرضا نعیمی، منتشرشده در همشهری آنلاین، مراجعه نمایید.
| لینک |