معماری ایران

دانستنی‎های معماری معاصر ایران ـ 3

Iranian Architecture
Knowables of Iranian Contemporary Architecture - 3

o آیا می‌دانید نخستین ساختمانی که آغاز نفوذ معماری فرنگی در تهران را به نمایش می‌گذارد، کدام است؟

þ مدرسه دارالفنون (1266-1268 ه. ق.) که توسط میرزا رضا مهندس‌باشی طراحی و توسط محمدتقی‌خان معمارباشی اجرا شد؛ در نمای این مدرسه که نخستین ساختمان مهم ساخته‌شده در عهد ناصری است، برای اولین بار قوس‌های نیم‌دایره رومی، ستون‌های شبه‌کورنتین، ساعت و سنتوری مشاهده می‌شود. البته پلان ساختمان، همچون مدارس قدیمی بصورت حیاط مرکزی است و اتاق‌ها گرداگرد حیاط قرار دارند.

o آیا می‌دانید نخستین ساختمانی که کاملاً بر اساس الگوهای فرنگی احداث شد و در آن هیچ‌گونه آثاری از معماری سنتی ایران دیده نمی‌شود، کدام است؟

þ قصر یاقوت (1302-1303 ه. ق.)، واقع در سرخه‌حصار، در شمال شرقی تهران؛ ساختمان این قصر همچون کاخ‌ها و ویلاهای فرنگی، یک ساختمان مکعب‌مستطیل شکل با بام شیب‌دار فلزی و در چهار طرف، دارای بالکن بود که از ستون‌های شبه‌آیونیک و قوس‌های نیم‌دایره در سمت بیرونی بالکن‌ها استفاده شده بود و بر روی محور در ورودی اصلی یک پلکان عریض سه‌طرفه، همانند کاخ‌های فرنگستان، در داخل ساختمان قرار داشت. اگرچه مصالح بکاررفته در این بنا برای دیوارها، آجر و برای ستون‌ها چوب و گچ بود، ولی معمار ظاهر ساختمان را همانند قصرهای اروپایی که عمدتاً با سنگ اجرا می‌شدند، به ظاهر سنگ درآورده بود. لذا اطراف بازشوها به نظر می‌آید که سنگ‌چینی شده و ستون‌های چوبی نیز با ملات سفید گچ، به صورت ستون‌های سنگی نمایش داده شده است.

o آیا می‌دانید نخستین بنای مذهبی در ایران که تحت تأثیر آمفی‌تئاترهای فرنگی ساخته شده بود، کدام است؟

þ تکیه دولت (1285-1290 ه. ق.) که به صورت منشوری هشت‌ضلعی از سمت خارج و استوانه‌ای کامل از سمت داخل، در سه طبقه، طراحی شده بود و بر بالای ساختمان آن، هشت نیم‌دایره چوبی قرار داشت که در ساعات آفتابی روی آن را چادری کرباسی می‌انداختند تا آفتاب مزاحم نباشد؛ در این تکیه که مراسم عزاداری دهه عاشورا و مجالس مذهبی و ترحیم در آن برگزار می‌شده است، محل نمایش و اجرای مراسم در فضای میانی بنا بود و حضار و تماشاچیان در گرداگرد سکوی وسط و افراد متشخص در غرفه‌های داخل بنا مراسم را تماشا می‌کردند.

o آیا می‌دانید بنا و بنیان نهاد مدرن موزه در تهران، در کجا و توسط چه کسی گذارده شد؟

þ در کاخ گلستان و توسط ناصرالدین‌شاه؛ تالار موزه کاخ گلستان (1291-1294 ه. ق.) که بعدها به تالار سلام تغییر نام پیدا کرد، نخستین ساختمانی است که برای نگهداری اشیاء عتیقه و تاریخی در تهران ساخته ‌شد.

o آیا می‌دانید کدام‌‌یک از ساختمان‌های کاخ گلستان که در زمان ناصرالدین‌شاه ساخته شده‌اند، بر خلاف سایر ساختمان‌ها، کاملاً به سبک معماری نئوکلاسیک اروپا هستند و در آنها آثاری از معماری و تزیینات سنتی ایران دیده نمی‌شود؟

þ عمارت خوابگاه (1303-1304 ه. ق.) و کاخ ابیض (1306-1309 ه. ق.) که نمای ساختمان‌های فرنگی کاملاً بر روی این دو ساختمان پیاده شده است، البته از نظر مصالح و ساختار، با شیوه‌های معماری سنتی ایران اجرا شده‌اند.

_________________________________________
þ منبع: قبادیان، وحید. 1382. معماری در دارالخلافه ناصری. تهران: پشوتن.



موضوعات: