نقد معماری

نقد گونه‌ای ـ 3

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ 16

Architectural Criticism
Typal Criticism - 3
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 16

یکی از پیامدهای نقد گونه‌ای که به ندرت بر معماری‌های خاص و بی‌همتا تکیه می‌کند، ارائه گونه‌های خاصی از آثار مشابه، به صورت یک طبقه‌بندی و دسته‌بندی مشخص است. البته بایستی توجه داشت اینکه تجزیه و تحلیلی عنوان گونه خاصی از معماری نظیر «معماری سکونتی» را به همراه داشته باشد، دلیلی بر اینکه این تحلیل حتماً بیان‌کننده نوعی نقد گونه‌ای خواهد بود، نیست. به عنوان مثال، کتاب‌هایی تحت عناوین «خانه‌های ردیفی» یا «خانه‌های چندطبقه» و همچنین مقالات چاپ‌شده توسط مجلات تخصصی تحت عناوین «مراکز خرید» یا «سالن‌های نمایش»، بیش از آنکه تحلیل و ارزیابی خاصی ارائه دهند، به بیان نمونه‌ها و مثال‌هایی از این گونه بناها می‌پردازند.

نقد گونه‌ای در برخی موارد، برای طبقه‌بندی راه‌حل‌های مختلف مسائل بنا نیز بکار رفته است. به عنوان مثال، مطالعه صورت‌گرفته توسط دایلمن (Deilman)، کریشنمن (Krischenmann) و پفیفر (Pfeifer)، با نگاهی گونه‌شناسانه، سعی در طبقه‌بندی گونه‌های متفاوت سازه‌ای و ساختاری در پروژه‌های مختلف مسکونی دارد. در این مطالعه، نویسندگان در عین خلاصه‌کردن برخی گونه‌های اصلی، گونه‌های سکونتی، گونه‌های ساختمانی و گونه‌های کاربردی، به پایه‌گذاری متغیرها و معیارهای استاندارد فضاهای سکونتی پرداخته و سپس بر اساس این متغیرها به تفسیر سکونتگاه‌های طبیعی واقع در مونترال که بسیار هم پیچیده هستند، می‌پردازند. به عنوان مثال، اگر قرار است طبق معیار از پیش تعیین‌شده‌ای فضای پرت به کمترین حد برسد، آنگاه راه‌حل‌هایی مطابق با گونه x نادرست است، چرا که فضای پرت زیادی تولید می‌کند. یا اگر جدایی کامل فضاهای ارتباطی و ایجاد فضاهای کاملاً شخصی مدنظر باشد، آنگاه راه‌حل‌های مطابق با گونه‌های x، y و z، بهترین راه‌حل‌ها خواهند بود.

یکی از فواید طراحی گونه‌ای این است که طراحی بر اساس گونه‌ها معمولاً کارآمد و قابل اعتماد است؛ لازم نیست هر بار که به چیز خاصی نیاز داریم، آن را دوباره از نو ابداع کنیم، همچنین لازم نیست که برای طراحی و ابداع چیزی دوباره تصور و منبع الهام جدیدی پیدا کنیم.

نقد گونه‌ای هیچ تلاشی برای نیل به مضامین و مفاهیم جدید، غیر از آنچه در گونه‌های معیار ارائه شده است، ندارد. با وجودی که این نوع نقد به راه‌حل‌های حداقل بسنده می‌کند و طراحی رواج یافته توسط آن بسیار اقتصادی و مقرون به صرفه است، اما نباید از خطر نهانی آن برای طراحان غافل ماند. چنین خطری از آنجا نشأت می‌گیرد که وابستگی صرف به گونه‌ها، بدون در نظر گرفتن نیازها و بینش‌های جدید، همواره به ارائه راه‌حل‌های فراموش‌شده و مهجور منتهی خواهد شد. از این‌رو، نقد گونه‌ای باید همواره متوجه این خطر همیشگی که به همراه خود دارد، باشد. با اینکه، این گونه‌ها هم به عنوان معیارهایی برای نقد و ارزیابی و هم به عنوان معیارهای طراحی استفاده می‌شوند، لیکن این امر دلیلی برای فراموش کردن رویای نوآوری و پیشرفت نیست و مسیر پیشرفت، حتی با وجود نقد گونه‌ای، همواره باز خواهد بود.

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

15. نقد گونه‌ای ـ 2



موضوعات: