نقد معماری

نقد کمی ـ ٢

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ 1٨

Architectural Criticism
Measured Criticism - 2
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 18

لزار (Lozar) دسته‌بندی سه‌گانه‌ای را برای انواع رفتارهای مرتبط با حوزه ادراک محیط، ارائه می‌دهد:
1. ادراک بصری محیط فیزیکی اطراف که قبل از هر چیز اشاره به دریافت و مشاهده صور بصری فرم‌های ساخته‌شده دارد؛ فرم‌های بصری خاص اغلب تداعی‌کننده عملکردهای خاص (انواع استفاده) هستند، به عنوان مثال، به‌کارگیری عادات ذهنی در تداعی یک کلیسا با مشاهده بامی افراشته و برجی مخروطی‌شکل غیر قابل اجتناب است. 
2. نگرش‌های کلی نسبت به جنبه‌های مختلف محیط فیزیکی، دلالت بر انزجار یا اشتیاقی دارد که هر شخص در برخورد با محیط احساس می‌کند.
3. فعالیت‌های رفتاری قابل مشاهده در محیط فیزیکی همان فعالیت‌های آشکار انسانی هستند که بطور مستقیم در محیط واقع می‌شوند. در یک مقیاس بزرگ، این تعریف تمامی الگوهای حرکتی، روش‌های سیرکولاسیون و طبقه‌بندی‌های اجتماعی را در برمی‌گیرد. اما در مقیاسی کوچک، این تعریف تنها دربرگیرنده مطالعاتی از قبیل انتخاب نوع اسباب و اثاثیه، وسایل نقلیه یا نوع پوشش سطوح است.

روش‌های اندازه‌گیری ارزیابی‌ها و سنجش‌های رفتاری، شامل تحقیق در مورد دیدگاه‌ها، شیوه‌های شبیه‌سازی، تکنیک‌های مصاحبه، مشاهدات ابزاری، مشاهدات مستقیم، مشاهدات مربوط به محرک‌های حواس پنجگانه و روش‌های غیرمستقیم مشاهده هستند. به دلیل وجود روش‌های متعدد برای رسیدن به معیارهای کمی در زمینه علوم رفتاری، به هنگام مرور نتایج حاصله، باید نارسایی‌ها و اشکالات خاص هر کدام از روش‌ها را نیز مد نظر قرار داد. به عنوان مثال، هنگامی که با تدوین پاسخ‌نامه و ارائه آن به ساکنان یک محیط خاص، نظرات آنها را در مورد محیط اطراف و ادراک محیطی‌شان می‌پرسیم، هرچند گاهی ممکن است اظهارنظر مصاحبه‌شونده مفید باشد و شخص پاسخگو به پیشرفت روند تحقیق کمک کند، اما با نارسایی‌هایی از قبیل موارد زیر نیز روبه‌رو هستیم:
ـ ارائه سخنان بدون مرجع و غیرمستند یا بیان نامفهوم (ما هرگز نمی‌توانیم مطمئن باشیم که شخص پاسخگو دقیقا همان منظوری را در ذهن داشته است که ما از سخنان او برداشت کرده‌ایم)
ـ تغییر موضع (آیا دیدگاه او عوض نخواهد شد؟)
ـ جهت‌گیری پاسخ‌ها (تمایل به پاسخگویی سازشگرانه، بدون توجه به واقعیت‌ها)
ـ رفتارهای نمایشی (عدم توجه به واقعیت و احساس این که شخص مشغول ایفای نقش در یک صحنه تئاتر است)
ـ نگرانی و هراس از ارائه نظر شخصی (شخص پاسخگو ممکن است طوری پاسخ دهد که فقط نظر مساعد محقق را جلب کند)

به همین ترتیب، استفاده از روش‌های غیر واکنش‌دار، فاقد جسارت و محافظه‌کارانه برای سنجش‌های رفتاری، نیز مشکل خواهد بود. در چنین مواردی، محقق اغلب مجبور است معانی و روابط علت و معلولی خاصی را به پدیده مورد ارزیابی نسبت دهد، بدون اینکه بتواند چنین معانی و برداشت‌هایی را اثبات کند. این در حالی است که روش حسی و فردی هر شخص برای فهم پدیده‌ها، نمی‌تواند به عنوان اثباتی بر ادراک بقیه افراد تأثیرگذار باشد.

مشکل اساسی دیگری نیز برای ارزیابی کمی رفتارها و روش‌ها، همچنین ارزیابی صور عملکردی و فنی محیط فیزیکی اطراف وجود دارد که به ابزار کار محقق مربوط می‌شود؛ در اغلب موارد، روش‌ها و ابزار ما برای سنجش و ارزیابی، مناسب نیست. به همین دلیل، تحقیق در اثر خلاصه‌کردن، ساده‌کردن و کم‌کردن متغیرها در حد ابزارهای سنجش، گاه چنان به سوی خلاصه و ساده کردن امور ادراکی و روانی پیش می‌رود که مهر یک‌بعدی و ساده‌انگاری به آن زده می‌شود.

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

1٧. نقد کمی ـ 1