یادداشت ماه

به نام مفهوم، به کام فرم!

Month’s Note
!In the Name of Concept, In Favor of Form

امروزه، در بسیاری از کشورهای جهان، برگزاری مسابقات معماری، برای دست‌یابی به ایده‌های جدید و آثار برتر، از طریق ایجاد یک رقابت سالم و سازنده میان طیف‌های مختلف معماران، به امری مهم و متداول تبدیل شده است. ره‌آورد اصلی توزیع دموکراتیک کارهای شاخص معماری معاصر جهان از طریق مسابقات، فراهم‌‌آوردن عرصه مناسبی برای معرفی و پرورش استعدادهای تازه و ناشناخته و در نتیجه ترویج نوآوری در میان معماران بوده است. در این میان، برگزاری مسابقاتی با رویکردهای نظری ـ مفهومی و تاکید ویژه بر ایده‌پردازی و ارائه ایده‌های نوآورانه برای مسائل اساسی و زیربنایی معماری، به لحاظ تاثیرگذاری این نوع مسابقات بر پایگاه نظری دانش این رشته، از اهمیت و جایگاه مضاعف و قابل توجهی در جهان معماری برخوردار است. مسابقات مفهومی معماری، با توجه به چارچوب نسبتا آزاد و گستره فراگیرشان، می‌توانند ضمن جذب طیف وسیعی از معماران و حتی متخصصان رشته‌های مرتبط، به عنوان محک جدی و مناسبی برای سنجش و ارزیابی توان نظری جامعه معماری عمل کنند.

سومین جایزه میرمیران که اخیرا در قالب طراحی مفهومی و با موضوع پیوند نور و معماری، برگزار شد، به لحاظ ماهوی، در زمره معدود مسابقات معماری است که با رویکرد نظری ـ مفهومی در کشور ما سازمان داده شده است. از نخستین تلاش‌ها و نمونه‌های قابل توجه در این زمینه، می‌توان به مسابقه کوشک جهانی اشاره کرد که حدود پنج سال پیش، به همت مجله معماری و شهرسازی، برگزار شد.

با توجه به تجربه بسیار اندک جامعه معماری کشور در زمینه مسابقات مفهومی معماری و با در نظر گرفتن کیفیت برگزاری مسابقه اخیر، به نظر می‌رسد در صورت عدم توجه برگزارکنندگان و داوران به ماهیت و کارکرد این نوع مسابقات، نمی‌توان چندان امیدی به تاثیرگذاری آنها بر دانش معماری کشور و تحقق اهدافی که در نمونه‌های مشابه خارجی پیگیری می‌شود، داشت. از این‌رو، باید چارچوب ویژه‌ای، مبتنی بر اولویت طرح ایده‌های معمارانه نو نسبت به برخوردهای فرمال و گرافیکی جذاب و چشم‌نواز فاقد محتوای نظری، برای داوری مسابقات مفهومی تدوین شود و ملاک عمل قرار گیرد. بدیهی است گزینش داورانی با دانش و بینش نظری مشخص و شناخته‌شده، می‌تواند کمک زیادی به تحقق اهداف این مسابقات ـ اگر اصولا هدفی به غیر از دور هم جمع شدن و اعطای جایزه به چند نفر، برای آنها قائل باشیم ـ کند. همچنین ارائه یک جمع‌بندی کلی از سوی داوران یا برگزارکنندگان، درباره دستاوردهای نظری مسابقه و ایده‌های جدیدی که توسط شرکت‌کنندگان مطرح شده‌اند، می‌تواند دورنمای روشنی از این مسابقات را در اختیار مخاطبان قرار دهد و در نتیجه موجب توسعه و تقویت مبانی نظری معماری کشور شود.