یادداشت ماه

درس‌هایی از بزرگان معماری ـ 8

از هانی رشید بیاموزیم

Month's Note
Lessons from Architecture’s Masters – 8
Let us Learn from Hani Rashid

هانی رشید، بنیان‌گذار و مدیر شرکت معماری Asymptote، یکی از معماران خلاق نسل جدید جهان است، نسلی که به گفته خود او، اولین نسلی است که زیر سایه مدرنیسم کار نمی‌کند و قرارگرفتن در عصر دیجیتال، اقتصاد جهانی، بیوتکنولوژی و اطلاعات، آن را از نسل‌های دیگر متمایز می‌کند. از این‌رو، آشنایی با دیدگاه‌های سازنده هانی رشید درباره مقولات مختلف معماری که از مصاحبه او با Putri Trisulo و Maria-Rita Perbellini در سال 2001 (ترجمه و تدوین الناز صبوری و کاوه نجفیان، فصلنامه آبادی شماره 43-44، 1383، صص 172-175) استخراج شده‌اند، می‌تواند برای نسل جدید معماری ایران نیز که در جست‌وجوی رویکردهای خلاقانه‌ای به معماری است، آموزنده باشد:

o مفهوم در معماری جدا از مسائل کاربردی نیست.
þ کار ما عمیقا درگیر فضایی مابین مفهومی و کاربردی است. ... ما مشکلات عملکردی و برنامه‌ای را جدا از آنچه عموما معماری مفهومی نامیده می‌شود، نمی‌بینیم. برنامه، عملکرد، سازه و اقتصاد همه حوزه‌هایی جذاب برای گسترش یک برخورد مفهومی‌اند و ما تمام این ملاحظات را در کنار سیلان، اغتشاش، حس موسیقیایی و تمام دیگر مسائل مفهومی که با آنها سر وکار داریم، می‌بینیم.

o هندسه در معماری یک وسیله است، نه یک هدف.
þ برای ما هندسه به خودی خود یک هدف نیست. هر نظام و روش هندسی راهکارهای جذاب و ارزشمندی را به معماری عرضه می‌کند. در حقیقت سوال در مورد این است که کدام‌یک بهتر می‌تواند فضاهای سه‌بعدی را که خلق می‌کنیم، بیان کند، نه اینکه کدام بهتر است که خود را با آن تطبیق دهیم یا به آن متعهد شویم.

o تکنولوژی باید در خدمت خواسته‌های انسان‌ باشد، نه مسلط بر او.
þ تکنولوژی پابرجاست و بدون شک به تکامل خود ادامه می‌دهد. در نتیجه ما دو راه برای ادامه دادن در پیش داریم: اینکه همانند گذشته به آن اجازه دهیم تا بر زندگی، محیط کار و شهرهای ما مسلط باشد، بدون اینکه به آن به عنوان معماران و طراحان توجه کنیم و یا اینکه استراتژی‌ها و روش‌هایی را بکار بگیریم که از تکنولوژی برای احتیاجات و خواسته‌های انسان‌ها بهره بگیرند. برای تحقق این امر لازم است که عواملی مانند فرهنگ، هنر و تئوری را همگام با تکنولوژی پیش ببریم.

o کامپیوتر و معماری دیجیتال ابزاری در خدمت تفکر فرایند طراحی و خلق فضاست.
þ ما کامپیوترها را تنها به معنی محدود تکنولوژیک آنها به کار نمی‌بریم، بلکه آنها را گستره وسیعی از ابزار می‌بینیم که نه تنها در فرایند طراحی، بلکه در تفکر فرایند هم ما را کمک می‌کند. ... خلق معماری‌های دیجیتال ما را قادر می‌سازد تا به دنیاها و فضاهایی برسیم که کاملا نو و بی‌سابقه‌اند و در عین حال به ما اجازه می‌دهد که ایده‌های معمارانه‌ای که همیشه برایمان جذاب بوده و به دلیل ضعف امکانات قابل اجرا نبوده‌اند، را پی بگیریم.

o استفاده از اسکیس و ماکت هنوز برای خلق معماری ضروری است.
þ اسکیس‌ها در برخی موارد برای انتقال سریع افکار و بیان ایده‌ها برای کارفرماها یا دیگران لازم‌اند. ... ولی ماکت حتی زمانی که شبیه‌سازی ساده و ابتدایی از روی نمونه دیجیتالی خود است، می‌تواند مفید باشد، چون همیشه و در هر حالتی وجود خارجی دارد و به همین دلیل به طور پیوسته می‌توان روی آن متمرکز بود و فکر کرد. همچنین ماکت می‌تواند به عنوان اولین تجربه در به واقعیت درآمدن هر طرحی قابل نقد و بررسی باشد.