نقد معماری

نقد تشریحی ـ ١

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ ۲٨

Architectural Criticism
Depictive Criticism - 1
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 28

نقد تشریحی از دیدگاه بسیاری اصلا نقد نیست، چرا که کاری به مقوله قضاوت در مورد خوب‌ها و بدها ندارد و در این نوع نقد، ساختمان‌ها فقط به سادگی توصیف می‌شوند. اما با توجه به اینکه مردم عادت دارند جهان را از ورای دیدگاه‌های ثابت و غیر قابل تغییری که بر پایه تجربه‌های محدود گذشته آنها شکل گرفته است، بنگرند، نقد تشریحی به دلیل بیان ساده حقایق موجود و با وادارکردن ما به دیدن وجوه خاصی از اثر و پدیده مورد نقد و تمرکز روی آن وجوه، می‌تواند حداقل امکان شکل‌گیری تجربه‌ای تازه و فهمی جدید از اثر را برای ما فراهم ‌آورد. آنچه به منتقد در نقد تشریحی یک اثر، بهتر از سایر مردم، کمک می‌کند، حساسیت فوق‌العاده نسبت به جزییات و وسعت تجارب اوست.

اگرچه نقد تشریحی ظاهر توصیفی دارد و در آن، منتقد نگاه مخاطب را به مشاهده جایی یا چیزی هدایت می‌کند، اما این نوع نقد، صرف توصیف نیست و بر پایه دریافت و فهم خاص منتقد از اثر و در نتیجه تفسیر، داوری و قضاوت پیشین او استوار است، زیرا اگر منتقد خود متوجه اهمیت نکته‌ای در اثر نشده و آن نکته معمارانه را به درستی درک نکرده باشد، دیگر هدایت نظر مخاطب نقد به آن نکته وجهی ندارد. به بیان بهتر، او چیزی را پیشاپیش تفسیر و تحلیل کرده است، منتها در مقاله و نوشته خود چیزی از آنچه خود دریافته است، بروز نمی‌دهد، بلکه مخاطب را به نحوی وادار به توجه به نکاتی خاص در اثر می‌کند تا او خود به نتیجه‌ای مشابه و همسان ناقد برسد. بدین‌ترتیب، نقد تشریحی توجه مخاطب را به پاره‌ای از وجوه ساختمان جلب می‌کند و البته به تبع آن، وجوه دیگری را مورد غفلت قرار می‌دهد. این نوع نقد در جلب توجه خواننده به نکته‌ای خاص، ممکن است کار را تا آنجا ادامه دهد که نوعی نقد تفسیری القایی و جانب‌دارانه نیز از میان کار سر برآورد. با وجود این، باید توجه داشت که این نوع نقد بر خلاف انواع نقدها به طور مستمر به خود ساختمان‌ها رجوع می‌کند و از ارائه استعاره‌های عریض و طویل اجتناب می‌ورزد.

نقد تشریحی خود به سه روش جزیی‌تر تقسیم می‌شود:
1. نقد تشریحی وجوه ایستا
2. نقد تشریحی وجوه پویا
3. نقد تشریحی روالی
 

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

٢7. نقد توصیفی