نقد معماری

نقد تشریحی ـ ٣

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ ٣٠

Architectural Criticism
Depictive Criticism - 3
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 30

2. نقد تشریحی وجوه پویا
نقد تشریحی وجوه پویا که علی‌رغم اهمیت فراوان، معمولا کمتر از نقد وجوه ایستا مورد توجه واقع شده است، به ما نمی‌گوید که ساختمان‌ها از چه ساخته شده‌اند، بلکه از شیوه استفاده از آنها سخن می‌گوید. در این‌ گونه نقد، پرسش‌هایی از این قبیل مورد توجه قرار می‌گیرد: «مردم چگونه در فضا حرکت می‌کنند؟ آنجا چه رخ می‌دهد؟ در تجربه یک نفر در مواجهه با محیط فیزیکی چه مراحلی پیش می‌آید؟ چگونه بنا از وقایع درون یا اطراف خود اثر می‌پذیرد؟» در واقع، تشریح وجوه پویای هر اثر این امکان را فراهم می‌آورد که با توجه به واقعیت آن اثر، موفقیت یا شکست آن و اصولا شیوه رابطه‌اش با زندگی مردم معلوم شود.

برای دست‌یابی به دیدگاه‌هایی در مورد چگونگی کارکرد بناها، باید در مرحله اول به اطلاعات ارائه‌شده توسط ژورنالیست‌ها و دانشمندان علوم رفتاری متوسل شد، چرا که منتقدان معماری و مورخان به بحث در زمینه کالبد ساختمان علاقه بیشتری نشان داده‌اند. به عنوان یک نمونه از توصیفات ژورنالیستی در مورد وجوه پویای محیط مصنوع، می‌توان به نقد مرکز خرید میلواکی توسط Jay Scriba، یکی از نویسندگان برجسته مجله میلواکی، اشاره کرد که او در این نقد، استفاده از این بنا و الگوی فعالیتی آن را به پناه‌گاه عمودی تشبیه می‌کند: «همان‌گونه که روباه در سرما به پناه‌گاه‌های عمودی شکارچیان پناه می‌برد و به دام می‌افتد، مشتریان سرمازده هم به مراکز خرید پناه می‌برند و در دام فروشندگان می‌افتند.» Grady Clay، نویسنده مجله پیک لوییس ویل، نیز در بحثی راجع به چگونگی استفاده مردم از فضاهای مختلف شهر لوییس ویل، بر این نکته تاکید می‌کند که با وجود توسعه ارتباطات الکترونیکی، هنوز رابطه نفر به نفر اهمیت ویژه‌ای دارد و دقت به نحوه استفاده از فضاها و این نوع روابط متقابل انسانی، برای طراحان نیز هدایت‌گر خواهد بود: «یک قطعه خاص از پیاده‌روها، ورودی‌ها و راهروها در هر بلوک شهری به میزان فوق‌العاده زیادی قابلیت برانگیختن شایعات، واکنش‌ها، پیشنهادها، اخطارها، مخالفت‌ها، تعارض‌ها، برخوردها و نظریات متفاوت را دارد.»

به نظر می‌رسد که در نقد تشریحی وجوه پویا، از نگاه ژورنالیست‌ها به محیط مصنوع، نوعی وابستگی به یک استعاره کلیدی وجود دارد که این وابستگی در عملکرد دانشمندان علوم رفتاری کمتر به چشم می‌خورد، چرا که آنها بیشتر بر حقایق رفتاری تکیه دارند و تمایل کمتری به استفاده از تشبیهات و استعاره‌های مرتبط با زندگی روزمره از خود نشان می‌دهند. به عنوان مثال، یک دانشمند علوم رفتاری در مورد عملکرد بازی کودکان در یک مجتمع مسکونی چنین می‌گوید: «اغلب بازی‌ها در سه حیاط داخلی مجتمع که خود فضای سبز نیز دارد، انجام می‌شد. متناوب‌ترین فعالیت بیرونی، قدم زدن یا دویدن در طول سه بلوک از مجموعه و قابل‌توجه‌ترین مکان‌ها برای بازی‌های غیرساکن، مسیرهای سنگ‌فرش مجموعه بودند.» البته باید توجه داشت که روش‌های متفاوت اهداف متفاوتی را نیز دنبال می‌کنند و این طرز تلقی و نگاه هیچ‌گونه تاثیری، اعم از مثبت یا منفی، در نتیجه کار ندارد و فقط میزان استقبال و تصدیق عمومی، هر دیدگاه و نظریه را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. 

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

٢٩. نقد تشریحی ـ 2