نقد معماری

نقد تشریحی ـ 4

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ ٣١

Architectural Criticism
Depictive Criticism - 4
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 31

٣. نقد تشریحی روالی (رویه‌ای)
نقد روالی یا رویه‌ای، نوع دیگری از نقد تشریحی است که در مورد روند و مسیر به‌ وجود آمدن محیط فیزیکی مصنوع (معماری) سخن می‌گوید. اغلب نقدهایی که اطلاعاتی در مورد یک اثر به خواننده ارائه می‌کنند، بعد از وقوع آن اثر نوشته می‌شوند، به همین دلیل از قدرت چندانی در تاثیرگذاری بر تصمیم‌گیری‌های اولیه و اساسی مراحل طراحی و تولید اثر (پیش از ساخته‌شدن اثر) برخوردار نیستند. در واقع، ساختمان پیش از نقد طراحی و اجرا شده است و لذا می‌توان گفت منتقد خیلی دیر پا به عرصه می‌گذارد. از این‌رو، نقدی که به مسیر کار توجه کند، شاید بتواند در ایجاد اصلاحات موثرتر باشد، چرا که اگر ما بدانیم ساختمان‌ها چگونه ساخته می‌شوند، چگونه تغییر می‌کنند و چگونه ویران می‌شوند، بهتر می‌توانیم در به وجود آمدن‌شان مداخله کنیم.

هرگاه نقد به تشریح مسائلی از قبیل جریان مطرح‌شدن موضوعی برای طراحی، تصمیم‌ها، قضاوت‌ها، نظرها و مداخلات اجتماعی دخیل در انتخاب طرح، مسائل برنامه‌ریزی، روند توسعه و بازسازی، و حتی اتفاقاتی که برای بناهای موجود رخ می‌دهد، بپردازد، در زیرمجموعه نقد رویه‌ای قرار می‌گیرد.

هرچند اگر به طور سطحی به نقد تشریحی بنگریم، این نوع نقد را به دلیل آنکه تنها به توصیف آنچه هست، می‌پردازد، کسالت‌آورترین شیوه نقادی خواهیم یافت، اما اگر با تعمق بیشتر به این نوع نقد بنگریم، درمی‌یابیم که نقد تشریحی توان تحت تاثیر قرار دادن آینده را نیز دارد، چرا که صحبت‌کردن در مورد آنچه واقعا موجود است، در زمان مناسب و برای مخاطبی مناسب، می‌تواند تاثیرات مهمی به همراه داشته باشد. 

هاکستیبل، منتقد مشهور آمریکایی، در یکی از نوشته‌هایش، نتایج تاثیرگذار یکی از نقدهای روالی خود را، در جلوگیری از تخریب بناهای باارزش، چنین شرح می‌دهد: «در سال ١٩۶۵، با نوشتن مقاله‌ای داغ و پرحرارت، مدعی شدم که شهر سلم در ماساچوست، تحت نام بازسازی، مورد تجاوز و بی‌حرمتی قرار گرفته است، چرا که مسئله ترافیک و ساخت‌وساز در این به اصطلاح بازسازی جایی نداشت و ویژگی بارز این بازسازی، تخریب و انهدام بناهای شهری بود. ارائه این مقاله، باعث رسوایی عاملان این برنامه و بروز تحولات موثری در اجرای آن شد و اعضای شورای شهر را واداشت که دیداری از روند حفاظت و نگهداری بناهای تاریخی شهر به عمل آورند.»

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

٣٠. نقد تشریحی ـ 3