نقد معماری

زبان نقد معماری ـ 2

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ ٣6

Architectural Criticism
Language of Architectural Criticism - 2
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 36

1. استعاره

منتقدان، به منظور سازماندهی تفکر خود، تمایل شدیدی به استفاده از یک استعاره کلیدی، برای بیان ویژگی‌های یک ساختمان یا مجموعه شهری، دارند. برای مثال، «رینر بنهام»، در نقد ساختمان «دانشکده هنر و معماری دانشگاه ییل» می‌نویسد: «این ساختمان، یکی از معدود بناهایی است که بعد از اتمام شبیه یک تابلوی نقاشی به نظر می‌رسید. این بنا، آن‌قدر دوبعدی به چشم می‌آید که با وجود همه سایه‌های بیرونی و پر و خالی‌های کارشده روی نما، مانند این بود که با یک مداد آن را به صورت خمیری مسطح درآورده‌ا‌ند.»

در نقد معماری با استفاده از فن استعاره، منتقدان برای دیده شدن ساختمان‌ها، چیزهایی را به آنها نسبت می‌دهند. به عنوان مثال، «ولف وان ایکارت»، با استفاده از استعاره‌های خشن، تلاش کرد تا به شیوه‌ای مخصوص، مخاطب خود را به دیدن «تالار گاند» در دانشگاه هاروارد تشویق کند؛ از نظر او، این ساختمان یک بمب اتمی غربی، یک وحشی‌گری مدرن، یک کارخانه و بالاخره یک دیگ بخار است. در نمونه‌ای دیگر از نقد استعاره‌ای، «هاکستیبل»، فراوانی بانک‌های همسان در خیابان‌های نیویورک را به بیماری بانک‌زدگی تشبیه می‌کند که باعث کندی خفقان‌آور جریان حرکتی در مفاصل اصلی خیابان‌ها می‌شود. همچنین از نظر او، «هتل هیلتون نیویورک» نوعی شیزوفرنی حاد است. هاکستیبل در نقد «مرکز لینکلن» نیز از استعاره‌هایی نظیر کاغذ کادو استفاده کرده، در حالی‌که به نظر «جان لهر»، این مرکز مانند ملکه‌ای بر تکیه‌گاهی لمیده است.

مطالعه و مقایسه استعاره‌های به‌کاررفته در نقدهای مختلف، مفید و حاوی اطلاعات آموزنده و گاهی نیز سرگرم‌کننده است. البته هیچ راهی برای پی‌بردن به منابع و انگیزه‌هایی که زمینه‌ساز به‌کارگیری چنین استعاره‌هایی در نقدهای مختلف بوده است، وجود ندارد. شاید موافقت و تایید استعاره‌ای برای بیان ویژگی‌های یک ساختمان، با توجه به مفاهیم و معانی آن، واقعا نشان‌دهنده رضایت و موافقت عمومی و شاید هم عدم موافقت و تایید یک استعاره خاص، نشان‌دهنده رقابت بین منتقدان مختلف باشد. 

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

٣5. زبان نقد معماری ـ 1