نقد معماری

زبان نقد معماری ـ 5

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ ٣٩

Architectural Criticism
Language of Architectural Criticism - 5
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 39

4. دوگانگی

دوگانگی، به معنی توصیف‌کردن یک پدیده به صورت «این یا آن» (انتخاب یکی از دو گزینه موجود) است که همواره نیمی از دوگانگی، درست و نیمی دیگر، نادرست فرض می‌شود. این صنعت ادبی، یکی از نیرومندترین شیوه‌های بلاغی به‌کار رفته در نقد معماری است، چرا که تقسیم‌کردن تجارب به صورت دوتایی بسیار آسان است و ساز و کار روشن و واضحی برای ادراک و قضاوت، در اختیار ما قرار می‌دهد. در واقع، با استفاده از شیوه دوگانگی، ما می‌توانیم به ماهیت چیزی به این طریق پی ببریم که بدانیم آن چیز، چه چیزهایی نیست.

نیکولاس پوزنر در کتاب «خلاصه‌ای از معماری اروپا»، ملاحظات نقادانه خود را بر پایه دوگانگی بین عقلانی‌بودن یا عقلانی‌نبودن بنا استوار می‌کند و با بهره‌بردن از این شیوه، اغلب ساختمان‌های ساخته‌شده را مورد بی‌اعتنایی قرار می‌دهد. همچنین از نظر وینسنت اسکولی، معماری منعکس‌کننده نوع برخورد بشر با طبیعت است: انسان در برابر طبیعت (سنت یونانی‌ها) یا انسان با طبیعت (سنت آمریکایی‌ها). از نظر رابرت سامر نیز، معماری یا لطیف است یا خشن.

البته باید در نظر داشت که از طرفی، صحت تقسیم‌بندی‌های دوتایی همواره قابل تردید است و از طرف دیگر، در شرایط و زمان‌های مختلف، نیمه مناسب دوگانگی می‌تواند تغییر کند. به عنوان مثال، نیکولاس پوزنر در سال 1936، در کتاب «پیشگامان جنبش مدرن، از ویلیام موریس تا گروپیوس»، به دفاع از نظریه‌های عقلانی طراحی، از دوره ویکتورین تا سال 1914، می‌پردازد، اما در سال 1973، در مجموعه مقالاتی، از نظریات قبلی خود عدول می‌کند و با طرفداری از وجه دیگر دوگانگی عقلانی‌بودن یا عقلانی‌نبودن، به حمایت از طراحی غیرمنطقی می‌پردازد.  

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

٣٨. زبان نقد معماری ـ 4