مبانی نظری معماری

فرم، عملکرد را ایجاد و سازمان‌دهی می‌کند

Architectural Theory
Form creates and organizes Function

آنچه در ادامه می‌خوانید، بخش دوم گزیده‌ای از اظهارات دکتر کامران افشارنادری، در جلسه گفت‌وگوی چند معمار ایرانی، درباره «عملکرد در معماری»، (چاپ‌شده در فصلنامه معمار، شماره 22، پاییز 1382) است که بخش اول آن، پیش از این، با عنوان معماری هنگامی آغاز می‌شود که عملکرد به پایان می‌رسد، منتشر شده بود:


þ انسان همراه با سازمان‌دهی فضا و عملکرد، فعالیت خود را هم سازمان‌دهی می‌کند و نظم می‌بخشد. بنابراین، معماران در این کار، نقش زیادی دارند؛ آنها شیوه زندگی، عملکردها و سلیقه‌ها را تغییر می‌دهند.

þ وظیفه معمار، نقد عملکردها و تغییر آنهاست، نه پیروی از آنها. اگر این‌طور نبود، آشپزخانه و مستراح، همچنان در گوشه حیاط خانه‌های ایرانی باقی می‌ماندند و خانه‌ها حمام‌دار نمی‌شدند.

þ آثار مهم معماری، بر اساس نقد عملکردها و تغییر اساسی مفهوم مکان به وجود آمده‌اند. تا به حال، هیچ کار جدی معماری، بر اساس دستورالعمل‌های معماری و فهرست عملکردها، به وجود نیامده است و نخواهد آمد.

þ عملکردها در معماری نقش دارند، ولی مهم این است که ما این نقش را تعریف کنیم. فکر می‌کنم فیلیپ استارک گفته است که انسان به آب احتیاج دارد، نه به شیر آب. یعنی وقتی با عملکردها سر و کار داریم، باید همیشه به ریشه مساله برگردیم و سعی کنیم معنای عمیق کاربری‌ها را درک کنیم و فکر کنیم عملکردها چقدر خاصیت شکل‌زایی دارند و تا چه حد، می‌توانند به موضوعات طراحی تبدیل شوند. اگر مطالعات اقلیمی، مطالعه آب و هوا و درجه حرارت و رطوبت قرار است به این ختم شود که شوفاژ چندشاخه باشد، موضوع طراحی نیست، ولی اگر قرار است به موضوعی مثل بادگیر تبدیل شود، شکل‌زاست و می‌تواند موضوع طراحی باشد. بنابراین، خیلی مهم است که ما این مساله را از نظر زیبایی‌شناسی در نظر بگیریم، چرا که معماری به ایده‌های قوی نیاز دارد که بتواند شکل معماری را سازمان‌دهی کند.

þ عملکردها وجودی مستقل و خارج از طرح معماری ندارند، با آن به وجود می‌آیند و تعریف می‌شوند. پس، فرم از عملکرد تبعیت نمی‌کند، عملکرد را ایجاد و سازمان‌دهی می‌کند.