نقد معماری

عرصه‌های حضور نقد معماری ـ 4

بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه» ـ 45

Architectural Criticism
Areas of Architectural Criticism - 4
Book Review: Architecture and Critical Imagination- 45

1. نقد توسط خود شخص (انتقاد از خود) ـ 3

1.1. نداهای توصیه‌کننده نوع اول: تحمیلی
این‌گونه امر و نهی‌ها، اغلب مشابه امر و نهی‌های پدر و مادرها هستند، با این تفاوت که به جای منبعی بیرونی (در خارج از وجود)، با درون و وجدان آدم‌ها سر و کار دارند. این صداهای درونی، معمولا بقایای تجارب دوران کودکی هستند، همان روزهایی که یاد گرفتیم، بعضی کارها خوب و بعضی دیگر بد هستند. همان روزهایی که آموختیم، کس دیگری غیر از خودمان، به این خوب و بدها آگاه است، همان روزهایی که فرا گرفتیم، همواره باید منتظر رد یا تایید کارمان توسط شخصی دیگر باشیم. تمام آنچه ما قادر به انجامش بودیم، آزمودن هر یک از کارها و اغلب به خطا رفتن و متعاقب آن، مواخذه شدن بود (روش آزمون و خطا).

من هم چنین منتقدی در درون خود دارم:
ـ وقتی در ساختن یک بنا، حساسیت زیادی از خود نشان می‌دهم، به خاطر هدر دادن مصالح و نداشتن اندازه دقیق عناصر ساختمانی از قبل، مورد سرزنش و مواخذه‌اش قرار می‌گیرم.
ـ زمانی که می‌خواهم از ایده‌های طراح دیگری در کارهایم استفاده کنم، چون ایده‌های وی بهتر به نظر می‌آیند یا وقتی فریفته ایده‌های طراح دیگری شده‌ام، این صدای درونی مرا غیرخلاق و مقلد می‌خواند یا به خاطر استفاده بد یا ادراک نادرست ایده‌های شخص دیگر، مورد مواخذه قرار می‌دهد.
ـ زمانی که ایده خاص و بی‌همانندی به ذهنم خطور می‌کند، «نخبه‌گرا» یا «شخصی که قصد دارد زیرفرهنگ‌های نامتناسب ایجاد کند» خوانده می‌شوم.
ـ حتی زمانی که می‌خواهم خودم باشم و از ایده‌های خود استفاده کنم، به «خودمحوری» متهم می‌شوم.

خطر بزرگی که حرف‌شنوی زیاد از این صدای تحمیلی درونی هنرمند را تهدید می‌کند، این است که این حرف‌شنوی ممکن است باغث شود که وی هرگز نتواند کاری انجام دهد. چرا که می‌داند ممکن است شکست بخورد یا اینکه ممکن است تصمیم درستی اتخاذ نکند، به همین خاطر از اقدام به هر کاری سر باز می‌زند.

خطر دیگر این است که امکان دارد هنرمند در تلاش برای خشنودی این ندای درونی، خواسته‌های مشروع افراد دیگر، نظیر کارفرما، مشتری یا استفاده‌کنندگان از بنا را به فراموشی بسپارد. هنرمند ممکن است چنان مشغول ناتوانایی‌ها و نواقص شخصی خود شود که حتی قادر به انجام قسمت‌های ساده کار ـ که همیشه به خوبی از عهده آن برمی‌آمده ـ نیز نباشد.

_________________________________________

þ بخش پیشین بازخوانی کتاب «معماری و اندیشه نقادانه»:

۴4. عرصه‌های حضور نقد معماری ـ 3