نقد معماری

هویت، یک فرایند یا یک وضعیت است، نه یک حقیقت

Architectural Criticism
Identity is a Process or a Condition, not a Fact

اتوره سوتساس (Ettore Sottsass)، معمار و طراح ایتالیایی اتریشی‌تبار (1917-2007)، در گفت‌وگویی که کامران افشارنادری در پاییز 1377، در تهران، با او انجام داده است (چاپ‌شده در فصلنامه معمار، شماره 3، زمستان 1377)، در پاسخ به پرسش افشارنادری مبنی بر اینکه "در مورد مسئله هویت چه فکر می‌کنید؟"، پاسخ جالب و قابل تاملی داده است که می‌تواند زمینه‌ساز نگاهی متفاوت و احتمالا کارآمدتر به مقوله مناقشه‌برانگیز هویت ایرانی، به ویژه در زمینه هنر و معماری، باشد:


"خوب هر کسی هویتی دارد؛ من هویتی دارم و شما هم هویتی، ولی تعریف این هویت‌ها ممکن نیست. مثلا شاید زبان فارسی یا ایتالیایی، یکی از عناصر تعریف هویت من و شما باشد. ولی خوب، در حال حاضر شما با من ایتالیایی حرف می‌زنید. پس، هویت، یک فرایند، یا یک وضعیت است، نه یک حقیقت.

ساسان، راهنمای سفر ما در ایران، دائم به ما می‌گفت نگاه کنید این بهترین پسته دنیاست، این بزرگ‌ترین کلاغ دنیاست یا مثلا این بزرگ‌ترین کانال جهان است. به نظرم، او نیاز زیادی به تثبیت هویتی داشت که از این طریق تثبیت نمی‌شود، چون این مسائل برای من هیچ اهمیتی ندارند. به عبارتی، او به این دلیل برای من متفاوت نیست که کشورش بزرگ‌ترین پسته جهان را دارد. او متفاوت است، چون در واقع متفاوت است، ولی نه من می‌توانم بگویم این تفاوت دقیقا چیست و نه خود او قادر است آن را توضیح دهد.

این بحث‌های هویتی آخر کار به ناسیونالیسم کشیده می‌شوند که با تعصب و عدم امکان درک دیگران همراه است. اگر من درها را به روی خود ببندم و سعی در تثبیت هویتم بکنم، به این معنی است که درها را به روی موقعیت‌ها بسته‌ام که با دیگران مهربان نیستم و درون‌گرا هستم. فکر نمی‌کنم این خوب باشد. سمرقند برای من مهم است، چون فقط مال ازبک‌ها نیست، مال تمدن جهانی است و اهمیت آن، به خاطر این نیست که مسجد سمرقند از گنبد فلورانس بلندتر است."



موضوعات: