مبانی نظری معماری

"پروژه باز"، ایده‌ای برای فضاهای فرهنگی

Architectural Education
"Open Project", An Idea for Cultural Spaces

رضا دانشمیر، معمار پردیس سینمایی پارک ملت، در بخشی از گفت‌وگوی خود با همشهری، به تشریح ایده‌ای معمارانه با عنوان "پروژه باز" پرداخته است، ایده‌ای که او از آن به عنوان یکی از دغدغه‌های معماری خویش و راه‌حلی برای پروژه‌های فرهنگی یاد می‌کند و می‌تواند مولد و نقطه شروع بسیاری از طرح‌های معماری باشد:

"مدرنیسم با خود جعبه را به همراه آورد و سعی کرد که از طریق جداسازی بین مسائل، راه‌حل‌های اقتصادی را پیدا کند. جداسازی میان سازه و معماری یکی از این راه‌حل‌ها بود که مدرنیسم با خود به همراه آورد، همچنین جداسازی میان فرم و عملکرد یا حتی جداسازی میان عملکردها.

مدرنیسم با تفکیک و خردکردن مسائل، قصد ارائه یک تحلیل نسبت به مسئله و ارائه راه‌حل‌های اقتصادی را داشت. تأثیرات این نوع نگاه بر شهرهای ما نیز تأثیر گذاشت و شهرهای مکعبی ما را آفرید، شهرهایی که در آنها سازه‌ها مستقلا عمل می‌کند و سپس تیغه‌هایی را داریم که فضاها را تعریف می‌کند. اگر این را یک استراتژی و دیدگاه بدانیم، دیدگاه پس از مدرنیسم معطوف شد به سطح: از جعبه به سمت سطح حرکت کرد و از "جدا کردن" به سمت "یکپارچه کردن" رفت، این همان دیدگاهی است که از آن با نام "معماری ارگانیک" نام می‌بریم.

موضوعی که ما به‌صورت تئوری در مورد آن فکر می‌کنیم، این است که چطور می‌توانیم با سطوح کار کنیم، سطوح منعطفی که سعی می‌کنند مسائل را به هم پیوند دهند. چطور ممکن است که بتوانیم سازه، فرم و برنامه را به هم پیوند دهیم؟ این امر از طریق سطح ممکن است.

به‌طور خاص، ایده‌ای که ما در پروژه‌های فرهنگی دنبال می‌کنیم، ایده کلی "پروژه باز" است، به این معنا که پروژه معماری، صرفا یک ساختمان نباشد و بتواند با شهر وارد دیالوگ شود و یک فضای شهری را به ‌وجود آورد. اگر بتواند این کار را بکند، در واقع پا به یک قدم بالاتر گذاشته است و می‌تواند درخواست‌های ناخواسته و درخواست‌های بعدی را پاسخ دهد.

مهم است که یک پروژه بتواند در طراحی خود پاسخ‌گوی درخواست‌هایی باشد که در آینده ممکن است مطرح شود یا برای آنها فضایی را به‌وجود آورد. در معماری گذشته ما هم این‌گونه بوده است و ساختمان‌ها "باز" طراحی می‌شدند و در واقع، انسان از فضای باز آن استفاده می‌کرد. این فضای باز ممکن است که یک کوشک یا یک حیاط باشد. نکته مهم، ساختار‌هایی است که نفوذپذیر باشد، ساختارهایی که ما راجع به آن فکر می‌کنیم.

به‌طور کلی، معمار در سازمان‌دهی عناصر می‌تواند به یک سازمان‌دهی باز یا بسته فکر کند. این دو، دو نگرش متفاوت طراحی است. علاقه ما همیشه این است که ساختمان را بتوانیم به شهر پیوند بزنیم و از طریق این پیوند، آن را تبدیل به یک اثر باز کنیم، چون شهر یک پروژه باز است؛ شما در شهر می‌توانید آزادانه از نقطه‌ای به نقطه دیگر حرکت کنید."