مبداء معماری معاصر ایران2

 

در جست­وجو برای تعیین تاریخ و مبداء معماری معاصر ایران، پی می­بریم که تا اواسط دوره قاجاریه، معماری و هر آنچه که به آن مربوط می­شد، در نوعی پیوستگی و به صورت مجموعه­ای واحد قابل درک و تحلیل است. با اینکه اشکال، فرم­ها و روش­های مختلف طرح و اجرای ساختمان­ها توسط صاحب­کاران و معماران، بسته به شرایط مختلف زمان و مکان تغییر می­کردند، ولی در تمام مراحل کار توازن و تناسبی مستحکم بین جامعه و معماری برقرار بود و تنها در جزئیات، بر اثر اعمال سلیقه معماران یا خواست صاحب­کاران، تغییراتی اندک به چشم می­خورد. بدین ترتیب می­توان گفت که تا اواسط دوره قاجاریه، تغییرات یا تفاوت­های میان بناهای دوره­های مختلف عمدتاً در سطح بیان معماری است. اما از این دوره به بعد و مشخصاً از دوره سلطنت ناصرالدین­شاه رابطه معماری و جامعه کم­کم تغییر می­یابد و این تغییر در دوره پهلوی به اوج خود می­رسد.

در زمان ناصرالدین­شاه به علت توسعه روابط و ارتباطات جامعه سنتی ایرانی با دنیای مدرن غرب، به ناچار دگرگونی­هایی در تمام زمینه­ها صورت می­گیرد که معماری نیز از آن مبرا نیست. یکی از عوامل مؤثر در این دگرگونی­ها را مسافرت­های مکرر ناصرالدین­شاه به کشورهای خارج می­دانند. در حقیقت دوره سلطنت ناصرالدین­شاه را می­توان سرآغاز تحولات گوناگون در بینش و سپس فرم و ساختار معماری ایران در نظر گرفت. در طی این دوران سفرکردگان به فرنگ بعد از مشاهده ساختمان­های آن دیار، در بازگشت به ایران خواستار ساختمان­هایی به سبک فرنگی می­شدند. آنها با خود عکس­ها و کارت­پستال­هایی از بناهای غربی به ایران می­آوردند و از معمارباشی­ها می­خواستند که ساختمان­هایی شبیه آنها اجرا کنند. معمارباشی­های ایران نیز که به غرب سفر نکرده بودند و اطلاعی از چون و چرای کار امرا و فرنگ­رفته­ها نداشتند، سعی می­کردند که این فرم­های فرنگی را با مصالح و روش­های ساختمانی ایران اجرا کنند.

دو ساختمان باارزش دوره ناصری که مشخصه بینش فکری این دوران است، در شرق میدان بهارستان واقع می­باشد. یکی کاخ سپهسالار (مجلس شورای ملی) که تحت تأثیر معماری مغرب زمین است و دیگری مسجد سپهسالار (مسجد مطهری) که بر طبق سنت معماری ایران ساخته شده است و در طرح و اجرای آن هیچ اثری از معماری غربی دیده نمی­شود. ساختمان مجلس شورای ملی که در سال 1254 شمسی (مقارن با 1875 میلادی) توسط میرزا مهدی­خان شقاقی، اولین معمار ایرانی تحصیل­کرده در اروپا، ساخته شده است، می­تواند به عنوان نقطه عطف و شروع معماری معاصر ایران به شمار آید، زیرا در این ساختمان، برای نخستین بار در معماری ایرانی، از فرم­های غربی (قوس­ها و تزئینات فرنگی) اجرا شده با مصالح و شیوه ساخت ایرانی (آجرکاری ایرانی)، استفاده گردیده است.

 

 



موضوعات: