شناخت معماری ـ 1

 

چگونگی تجزیه و تحلیل یک اثر معماری و بطور کلی رویکردها و راه و روال­های شناخت و مطالعه معماری، همواره از دغدغه­های ذهنی معماران در نقد و بررسی آثار معماری بخصوص در بررسی تحلیلی تاریخ معماری و بناهای برجای مانده از دوره­های مختلف بوده است.

 

شناخت معماری در واقع بیانگر چگونگی فهم و درک انسان­ها از ماهیت ساختمان­ها و آثار معماری و عوامل مؤثر در شکل­گیری آنهاست. مجموعه شناختی که در هر برهه زمانی و مکانی خاص از تک­تک ساختمان­ها و آثار ویژه معماری به دست می­آید، در کل شاخص کیفی معرفت و دانش معماری در آن برهه زمانی و مکانی است.

 

از آنجا که معماری مقوله­ای پیچیده و مرکب است، تاکنون کلیتی واحد و هدف­مند از عوامل مؤثر در معماری، دقیقاً تبیین و تعریف نشده است. به دلیل همین ژرفا و گستردگی موجود در فرآورده­های معماری، دست­یابی به شناخت آنها بسیار دشوار به نظر می­رسد، چه شناخت اندیشه­هایی که شکل معماری را تحقق بخشیده­اند، چه شناخت چگونگی بهره­وری آدمیان از پیکره کالبدی ـ ساختاری ـ کاربردی­ای که از طریق شکل به آنان عرضه شده و چه شناخت حقیقت­هایی که در پیکره معمارانه وجود دارند و می­بایست به شیوه و بیانی علمی بازشناسی شوند.

 

یکی از چالش­های پیش­روی آدمی در شناخت معماری این است که حقیقت­های موجود در پیکره معمارانه که با آدمیان ارتباط برقرار می­کنند، به روز و به فصل ـ در طول عمر بناها ـ دگرگون می­شوند. در نتیجه یافتن سنتزی یگانه از آنها یا بسیار دشوار می­شود و یا ناممکن می­نماید و محدود کردن شناخت به لحظه یا «آن»­هایی در طول عمر معماری ـ که می­تواند صورت مسأله را ساده کند و دستیابی به سنتزهایی در زمینه شناخت را آسان ـ در همه حال با این دشواری بزرگ روبروست که بینش و نیز ادراک مخاطب آن نیز در گستره زمان در حال دگرگونی است. همین امر دست­یابی به نظریه­ای کامل و فراگیر در باب شناخت هویت یک معماری واحد را حتی در زمانی بس کوتاه ناممکن می­نماید، مگر آنکه با بیانی کلی و متکی بر برداشت­هایی عامیانه اظهار نظر شود. این شناخت آن­گاه دشوارتر می­گردد که دریابیم شناخت هر چیز و در اینجا یک اثر معماری، متضمن در قالبی یگانه قرارگرفتن بیننده و موضوع دیده­شده نیز است که با توجه به پویایی محیط امری ناممکن به نظر می­رسد.

 

با توجه به آنچه در باب مفهوم و دشواری­های شناخت معماری گفته شد، این سؤال مطرح می­گردد که برای شناخت معماری چه راه و روشی را باید در پیش گرفت تا بتوان به حقیقت­های نهفته در آفرینش یک اثر معماری دست یافت؟