نقد معماری

عرصه‌های حضور نقد معماری ـ 14

بازخوانی کتاب معماری و اندیشه نقادانه ـ 55

Architectural Criticism
Areas of Architectural Criticism - 14
Book Review: Architecture and Critical Imagination - 55

3. نقد کارشناسانه (نقد توسط افراد متخصص و آگاه) ـ 2

توجه مستمر و جدی به مباحث طراحی محیطی در مطبوعات آمریکا، توسط گریدی کلی (Grady Clay)، در مجله پیک لوییس ویل، پایه‌گذاری و بعدها توسط مک کیوو (George McCue) در مجله سنت لوئیس دنبال شد. ولف وان ایکارت و آدا لوئیز هاکستیبل، نیز به ترتیب، ستون‌های ثابت نقد در مجلات واشنگتن‌پست و نیویورک تایمز را، در حدود سال‌های 1963، بنیان نهادند.

از آن زمان تا به حال، نقد در مطبوعات همه شهرهای آمریکا، به میزان رو به رشدی ظاهر و از جایگاه مهمی برخوردار شده است، چنان که اغلب منتقدان مطبوعات، به جای اینکه کارمند مجله باشند، در سمت شریک و سهام‌دار مجله قرار دارند. دلیل دیگر بر اینکه نقد مطبوعاتی، نه تنها در حال پیشرفت، بلکه در حال به دست آوردن ارزش و اعتبار عمومی نیز است، جوایزی است که به آن اختصاص داده می‌شود.

هر چند نقد مطبوعاتی در آمریکا، هم به لحاظ مقدار و هم به لحاظ ارزش و اعتبار، در حال رشد است، اما لازم است بدانیم خود منتقدان نیز بدون منتقد نیستند، از جمله، محتوای برخی از نامه‌های ارسال‌شده به روزنامه‌ها به قرار زیر است:

ـ من واقعا نمی‌دانم آیا اصلا خود او (منتقد) برای قضاوت در مورد معماری خوب صلاحیتی دارد یا نه؟

ـ جناب آقای منتقد، مقاله شما در مورد معماری به وضوح نشان داد که سلیقه سطح پایین و مبتذلی دارید.

ـ معماری بسیار مهم‌تر از آن است که اظهار نظر در مورد آن به منتقدان معماری سپرده شود.

ـ وقتی شخصی بنایی را با شدت و تندی مورد نقد قرار می‌دهد، احتمالا نقد وی، بیشتر بیان برخی مشکلات شخصی خواهد بود تا بیان شفاهی از احساسات و نظریات او در مورد بنا.

چنین اظهارنظرهایی بیان‌کننده نکاتی است که باعث ایجاد تردید در حقانیت نقد و منتقدان شده است. برخی از این‌گونه اظهارات، صلاحیت و اعتبار منتقدان را زیر سوال برده و برخی دیگر به مسئله عدم بی‌طرفی منتقدان در قضاوت و وجود علایق شخصی در آنها می‌پردازد.

از آنجا که برای منتقدان معماری، هیچ‌گونه آموزش حرفه‌ای در زمینه نقد وجود ندارد، متخصصان نقد معماری باید در رشته‌های مرتبط دیگری، نظیر طراحی معماری، روزنامه‌نگاری، تاریخ معماری و ...، به کسب دانش پرداخته باشند. مادام که اعتبار منتقدان، بدین‌ترتیب از طریق تجارب و سوابق پیشین آنها در سایر رشته‌های مرتبط حاصل می‌شود، برطرف کردن شبهات و تردیدها در مورد بی‌طرفی و عدم پیروی آنها از علایق شخصی چندان آسان نیست.

برخی از منتقدان، متهم به تبلیغ برای خود (خودنمایی) و مورد نوازش قرار دادن پروژه‌ها (به جای نقدشان) هستند. بعضی از منتقدان به اصطلاح توسری خورده، بدون بررسی همه جوانب، همواره به حمایت از طرف ضعیف‌تر یک مباحثه می‌پردازند. شاید بهترین کاری که منتقدان می‌توانند برای برطرف کردن چنین شبهات و تخفیف شدت چنین انتقادهایی در مورد کار خود انجام دهند، این است که قبل از اقدام به نقد، خود صادقانه به تمایلات و تعصبات خاص و نوع نگرشی که نسبت به آینده دارند، اعتراف کنند.