نقد معماری

فرم، معیار اصلی داوری در معماری

Architectural Criticism
Form, Main Criterion of Architectural Judgment

اگر حساب دوره جدید و مخصوصا دو و نیم دهه اخیر را از کل تاریخ معماری جدا کنیم و نخواهیم شرایط حاکم بر آن را بر کل تاریخ معماری تعمیم دهیم، باید بگوییم ارزش معماری در دوره جدید و مخصوصا دو و نیم دهه اخیر، در شکل خلاصه شده است. هر چند علت وجودی معماری، کاربری آن و وسیله تحقق آن، ساختار فنی آن است، آنچه امروز بر فرایند و محصول کار معماری فرمان می‌راند، شکل است. بحث از جایگاه ارزش در روابط بین کاربری و ساختار فنی و شکل، اگر چه منطقی به نظر می‌رسد، تاکنون به داوری کمکی نکرده است.

حاکم مطلق در معماری امروز شکل است ـ اگرچه قواعد ترکیب یا سلیقه زیباشناختی عوض شده باشد ـ و در داوری کار معماری، بقیه عوامل، اگر به آنها توجهی شود، تحت‌الشعاع توجه به شکل است. اما داوران چگونه معمولا در انتخاب شکل مورد پسند خود به توافق می‌رسند؟ در داوری‌های متداول مسابقات پر شرکت‌کننده، معمولا بیش از سه‌چهارم کارها به سرعت توسط همه داوران حذف می‌شود که نشان می‌دهد داوران معیار شکلی مشترکی داشته اند. در مراحل پایانی که فقط کارهای قوی‌تر باقی می‌مانند، بین داوران کمی اختلاف نظر پیدا می‌شود، باز هم معیار داوران که دیگر کاملا مشترک نبوده و کمی شخصی است، شکل است.

شکل قابل تعریف نیست، ولی هر داوری یک پشتوانه ذهنی دارد که محصول آشنایی او با بهترین و مشهورترین نمونه‌های آخرین دوره ممارست کاری یا مطالعاتی اوست. این بهترین و مشهورترین نمونه‌ها را گروه دیگری از داوران یا منتقدان بین‌المللی، به طور مستقیم یا غیرمستقیم، معرفی کرده‌اند.

خلاصه اینکه، اولین چیزی که ادراک و احساس داور کارآزموده را تحت تاثیر قرار می‌دهد، ترکیب شکلی کار است که طراح آن را در یکی دو تصویر اصلی خود نمایش می‌دهد و جستجوها و دقت‌های بعدی داور در بقیه تصاویر، فقط به تایید و تقویت و وضوح‌بخشی یا تردید و تضعیف و نفی ادراک و احساس اولیه کمک می‌کند. به کمک تصاویر مهندسی، مثل پلان‌ها و مقاطع، می‌توان اغلاط طرح را هم فهمید.

_________________________
:: منبع: هاشمی، سیدرضا. معیار داوری در معماری: دوماهنامه معمار. شماره 70، آذر و دی 1390. صص 13-16